Lucy Stephenson, député ya Jersey, alongoli likanisi na ye ya kokitisa mpako ya esansi mpe mazuti na pence 10

Nini ebongwani

Engebene sango ya BBC News, Lucy Stephenson, député ya Jersey, alongoli likanisi na ye ya kokitisa mpako ya esansi mpe mazuti na pence 10 na litre, banda mokolo ya 1 ya sanza ya zomi tii mokolo ya 31 ya sanza ya zomi na mibale.

Sikoyo, mpako yango ezali pene na pence 65 na litre. Stephenson alongoli likanisi yango nsima ya masolo na ministre ya mosolo Alan Maclean. Alobi ete bamoni “ndenge ya kokende liboso oyo ebongi na makambo ndenge ezali”, kasi balimboli naino te mokano nini ekozwa esika na yango.

Esengeli kolakisa budget ya Jersey na mikolo oyo etikali ya sanza ya libwa. Lisolo na yango na Assemblée ekosalema na sanza ya zomi na mibale.

Ntina na yango

Bato bakoki lisusu te kotya motema na bokitisi wana ya pence 10 na litre ntango bazali kobongisa budget ya eleko ya otone, ntalo ya komemela bakiliya biloko to ndenge mabota ekosalela mbongo na yango.

Kokitisa mpako oyo efutamaka ntango ya kosomba esansi to mazuti eponaka te nani azali na mposa ya lisalisi koleka, kasi epesaka mbano mbala moko: moto nyonso oyo asombi yango mpo na motuka azwaka litomba.

Mokano oyo ekozwa esika na yango ekoki kopona bato oyo basengeli kosalisama. Soki ezali bongo, ekosɛnga kotala malamu koleka banani lisalisi yango ekokómela, ntango nini ekokóma mpe masɛngami nini moto asengeli kokokisa mpo na kozwa yango.

Na kotalela makambo oyo toyebi, tokanisi ete baministre bakosalela mingi nde budget mpo na kopesa lisalisi ya lolenge mosusu mpo na bomoi oyo ekómi ntalo, na esika ya kozongisa kaka bokitisi wana ya mpako mpo na sanza misato. Oyo ezali likambo tokanisi ete ekoki kosalema, kasi endimisami te.

Soki basali bongo, ntalo ya esansi mpe mazuti ekokoba kouta mingimingi na ntalo oyo bateki batyaka mpe na mbongwana ya zando ya petrole na monene na yango. Lisalisi ya Leta, soki ezali, ekoki kokómela kaka etuluku moko ya bato.

Ndenge ekokani na likambo ya kala

Na sanza ya misato ya 2022, Royaume-Uni ebandisaki bokitisi ya mpako ya esansi mpe mazuti na pence 5 na litre mpo na sanza 12, na ntango oyo ntalo na bisika ya kotɛka yango ezalaki likoló mingi mpenza.

Makanisi yango mibale ezalaki na mokano moko: kokitisa mpo na mwa ntango mpako na litre moko na moko, mpo ete bato bábimisa mbongo mingi te na kosalela mituka na ntango oyo matata ya politiki kati na bikólo ematisaki makasi ntalo ya petrole.

Kasi bokeseni na yango ezali mpe na ntina. Likanisi ya Jersey ya kokitisa mpako na pence 10 ezalaki mpo na sanza misato, mpe balongolaki yango liboso ebanda kosalelama. Na Royaume-Uni, bokitisi yango esalelamaki na ekólo mobimba mpo na mbula moko. Zando na yango ezali monene koleka, mpe ndenge bateki bawelanaka bakiliya mpe bazwaka esansi na mazuti ekeseni.

CMA emonaki ete ntalo ekitaki mbala moko, kasi bokitisi ezalaki ndenge moko te epai ya bateki nyonso. Na nsima, ntalo emataki lisusu ntango petrole oyo epɛtolami naino te ekómaki ntalo mpe bokeseni kati na ntalo na yango ná ntalo ya biloko oyo ebimaka nsima ya kopɛtola yango ekómaki monene. Na nsuka ya sanza ya motoba, lokola ntalo na bisika ya kotɛka emataki, mbongo ya TVA oyo basombi bazalaki kofuta mpe emataki; yango ezalaki kolya eteni monene ya litomba oyo bokitisi ya mpako epesaki.

Botali na yango ya zando ya esansi mpe mazuti mpo na mituka emonisi ete kotya bokitisi ya mpako na mibeko ekoki kaka yango moko te. Esengeli kotala soki ekitisaka mpenza ntalo na bisika ya kotɛka liboso ete komata ya mbongo oyo bateki babimisaka mpo na kozwa biloko yango esilisa litomba na yango.

Ndenge mbano ekoki kokómela basusu

Lokola bokitisi ya mpako endimami te, bateki ya esansi mpe mazuti bazali na bokitisi ya pence 10 te oyo bakoki kokɔtisa na ntalo na bango na eleko oyo ekanamaki, banda sanza ya zomi tii sanza ya zomi na mibale. Na yango, bato oyo basalelaka yango mpo na mituka bakozwa te lisalisi oyo elengelamaki mpo na kokitisa mbala moko mbongo babimisaka.

Mpo na bakompanyi oyo mbongo ebimisaka emataka to ekitaka engebene ndenge esalelaka mituka, likambo elandi ezali polele: soki mbongo efutaka mpo na esansi mpe mazuti ekiti te, ezalaka na likoki moke ya kokitisa mbongo esɛngaka mpo na transport to kobatela litomba na yango.

Makambo ekoki kobongwana soki budget ya sanza ya libwa eyei na mokano mosusu oyo etali esansi mpe mazuti mpo na mituka, mpe bateki bakɔtisi litomba na yango na ntalo ya kotɛka. Ekoki mpe kozala ndenge mosusu soki ntalo ya kosomba na engros to litomba ya bateki ebongwani mingi koleka mbano ya mokano ya Leta.

Botali ya mbano

Na mikolo ezali koya, bato ya Jersey oyo basalelaka mituka bakotikala liboso ya mikakatano ya ntalo ya esansi mpe mazuti, mpo bokitisi wana ya pence 10 na litre ekoya te ndenge ekanamaki. Lisalisi nyonso ekouta sikoyo na mokano mosusu to na bokitisi ya ntalo na bisika ya kotɛka mpo na bantina mosusu.

Baoyo babongisaka budget bazwi nzela ya kopona eyano mosusu na bomati ya ntalo. Leta ekobatela mpe mbongo ya mpako ya esansi mpe mazuti oyo elingaki kozanga soki likanisi oyo elongolami esalelamaka.

Mokakatano ezali ntango ya kopesa lisalisi. Bokitisi ya ntalo mpo na basombi nyonso na bisika ya kotɛka ezali lisusu te na lolenge oyo ekanamaki. Soki lisalisi mosusu eponi etuluku moko ya bato, ekosɛnga mibeko ya polele mpo na kopesa yango, mpo ete ekoka kokitisa mbongo oyo bato babimisaka na eleko ya otone.

Bakompanyi oyo misala na yango etalelaka esansi mpe mazuti mpo na mituka ekotikala liboso ya mokakatano yango na basanza ezali koya. Soki ntalo ekobi kotya yango na mpasi mpe mokano mosusu eyei te, mbongo ebimisaka mpo na transport ekoki kokitisa bonsomi na yango ya kobongisa misala mpe kosala ete kopona ntalo ya biloko to ya misala na yango ekóma mpasi koleka.

Makambo oyo ekoki kosalema

Oyo ekoki kosalema mingi koleka: Soki budget ya sanza ya libwa ebimisi, na kolanda masolo oyo elobelami, lisalisi mpo na bomoi oyo ekómi ntalo mpe eponi bato oyo bakozwa yango, kozanga kozongisa bokitisi ya mpako ya pence 10, lisalisi ekokómela etuluku oyo ekoyebisama. Kasi tii na sanza ya zomi na mibale, kokita ya ntalo ya esansi mpe mazuti mpo na basombi ekokoba kotalela zando mpe ntalo oyo bateki batyaka.

Nzela yango nde emonani lokola oyo ekoki kolandama mingi koleka, mpo Stephenson alongolaki likanisi yango nsima ya masolo, na esika ya komema yango na Assemblée. Soki lisalisi oyo eponi bato ezwi mbongo mpe ebandi kosala, yango ekolendisa likanisi oyo. Soki bazongisi bokitisi ya mpako mpo na mwa ntango, ekomonisa ete makambo ekamati nzela mosusu.

Soki makambo eleki malamu: Soki budget etye mbongo mpo na lisalisi oyo ezali mpasi te mpo na kozwa mpe oyo ekómeli mabota to basombi ya esansi mpe mazuti oyo bakokisi masɛngami, liboso to na kati ya eleko ya sanza ya zomi tii sanza ya zomi na mibale, bato yango bakoki kotikala na mbongo mingi mpo na bamposa mosusu to mpo na misala na bango koleka soki lisalisi moko te epesamaki.

Mpo yango esalema, esengeli kobimisa mibeko mpe kopesa lisalisi na ntango esengeli; koyebisa kaka ete balingi kosalisa ekoki te. Masɛngami ya polele mpe lisalisi oyo bato bakoki kosalela na eleko oyo ekanamaki na ebandeli ekomonisa ete makambo ezali kolanda nzela yango.

Soki makambo eleki mabe: Soki matata ya politiki kati na bikólo ekobi kotindika ntalo ya esansi mpe mazuti likoló mpe mokano mosusu endimami te, bato oyo basalelaka mituka mpe bakompanyi oyo etalelaka esansi mpe mazuti bakoki kobimisa mbongo mingi koleka to kokutana na ntalo oyo ezali komata mpe kokita mingi. Yango ekoki kokitisa mbongo oyo mabota ekoki kosalela mpe litomba na misala oyo etalelaka transport.

Likambo ya Royaume-Uni na 2022 emonisi ete ata bokitisi ya mpako oyo esalelami ekoki kozanga kokitisa ntalo soki mbongo oyo ebimaka liboso ete esansi mpe mazuti ekóma epai ya bateki ezali komata. Soki ntalo na bisika ya kotɛka na Jersey emati mpe budget epesi lisalisi te, yango ekolendisa likoki ya makambo kokende na nzela oyo.

Makambo ya kolandela sikoyo

• Budget ya Jersey, oyo ekomonisama na mikolo oyo etikali ya sanza ya libwa: soki etye mokano oyo ezwi mbongo mpo na mpako ya esansi mpe mazuti to mpo na bomoi oyo ekómi ntalo, banani bakozwa lisalisi mpe ntango nini.
• Masolo ya States Assembly na sanza ya zomi na mibale: soki mokano mosusu oyo elimbolami polele endimami to eboyami.
• Ntalo na bisika ya kotɛka esansi mpe mazuti pene na sanza ya zomi: soki bateki balobi ete mbongwana moko euti na mokano ya Leta, to soki ntalo ezali kobongwana mingimingi na kolanda mbongo mosusu oyo babimisaka mpo na kozwa yango.