Bhutan Ta Ƙara Tsaurara Sa-Idon Awanni 24 Kan Haɗarin Ambaliyar Tafkunan Ƙanƙara

Abin da ya sauya

Cibiyar gargadin gaggawa ta GLOF da ke Wangdue Phodrang a Bhutan ta ƙara tsaurara sa-ido dare da rana, bayan rahotannin ambaliyar ruwa mai kisa a iyakar Nepal da Tibet a ƙarshen watan da ya gabata. Lamarin ya shafi rugujewar ƙanƙara ne, ba ambaliyar fashewar tafkin ƙanƙara (GLOF) ba. France 24 English

Cibiyar, wadda ta fara aiki a 2011 bayan wata GLOF a 1994 ta kashe mutane 21 a gefen kogin Punatsangchhu, tana bibiyar matakan ruwa a tafkunan ƙanƙara da kogunan da ke ƙasa. Bhutan tana da sama da 600 na ƙanƙara da tafkunan ƙanƙara; tafkuna 17 ana ɗaukarsu a matsayin masu yiwuwar zama haɗari. France 24 English

A majiyar wani kogi da ke ciyar da Punatsangchhu ruwa, tafkuna huɗu sun samu. Wata dam ta tarkace mai rauni ce ta raba biyu daga cikinsu; idan ta rushe, a mafi munin yanayi, za ta iya sako kimanin mita kubik miliyan 53 na ruwa zuwa yankunan da ke ƙasa. Ko irin wannan fashewar za ta faru, ko kuma yaushe za ta faru, har yanzu ba a tabbatar ba. France 24 English

Dalilin da ya sa wannan ke da muhimmanci

Al’ummomin da ke mafi kusa da tafkunan masu haɗari na iya samun mintuna kaɗai don ƙaura. Siren nasu kan kunna kai tsaye idan sauyin matakin ruwa ya nuna yiwuwar GLOF; tawagar ɗakin kula da aiki kuma dole ta fitar da gargadi da hannu zuwa wuraren da ke ƙasa. France 24 English

Tsarin zai iya rage fuskantar haɗari ne kawai idan na’urorin auna ruwa da hanyoyin sadarwa suna aiki, masu aiki sun gano sauyi mai haɗari cikin lokaci, kuma mazauna sun fahimci gargadin tare da iya ficewa cikin sauri. Atisayen da hukumar kula da bala’o’i ke yi da zaman wayar da kai na iya inganta shiri, amma rahoton ya nuna cewa matakin shirin bai daidaita ko’ina ba. France 24 English

Yadda tasirin zai iya yaɗuwa

Idan ma’aunin ruwa ya nuna mataki mai haɗari, zai iya kunna siren yankin kai tsaye, yana ba mazauna da ke kusa damar ƙaura. Idan masu aiki suka ga sauyin ya yi tsanani sosai, sannan suka aika gargadi da hannu zuwa yankunan da ke ƙasa, al’ummomin Punatsangchhu na iya samun ƙarin lokacin gargadi kafin ruwan ambaliya ya iso.

Wannan hanya na iya gaza idan rugujewar ta faru da sauri sosai, kayan gargadi ko hanyoyin sadarwa suka lalace, ko kuma mazauna ba su shirya mayar da martani ba. Kasuwancin yankin ma na iya dakatar da ayyukansu na yau da kullum saboda atisaye ko ƙaura.

Tantance tasiri

Mazauna da ke mafi kusa da tafkunan su ne suka fi fuskantar haɗari domin suna da mafi ƙarancin lokacin ƙaura, ko da yake an tsara siren da ke kunna kai tsaye domin su sanar da su nan take.

Al’ummomin Punatsangchhu da ke ƙasa har yanzu suna cikin haɗari, amma za su iya samun ƙarin lokacin ƙaura ta gargadin hannu daga ɗakin kula da aiki na awanni 24.

Ga hukumar kula da bala’o’i ta Bhutan, ƙalubalen aiki na gaggawa shi ne tabbatar da cewa atisaye da zaman wayar da kai sun haifar da matakin gaggawa mai sauƙin ganewa. Ƙarin halartar mazauna da kasuwanci na iya sa tsarin gargadi ya fi tasiri; ci gaba da gibin shiri kuma zai rage amfaninsa.

Yanayi masu yiwuwa

Hasashenmu (zato bisa bayanai)

Mafi yiwuwa: Idan babu GLOF da ya faru, mai yiwuwa cibiyar gargadi da hukumar kula da bala’o’i za su ci gaba da sa ido kan tafkuna 17 masu yiwuwar zama haɗari, tare da ƙara mai da hankali kan atisayen ƙaura cikin makonni masu zuwa har zuwa watanni 12. Ƙarin damuwar da bala’in da ya faru a ƙasashe maƙwabta ya haifar, tare da damuwar masu aiki, na nuna cewa ci gaba da aikin shiri shi ne abin da ake sa ran zai gudana. Ƙarin atisaye, ci gaba da sa-ido na awanni 24 da faɗaɗa halarta za su ƙarfafa wannan hanya; raguwar yawan wuraren da tsarin ke rufewa, katsewar aiki ko rashin ƙarin wayar da kai za su raunana ta.

Kyakykyawan yanayi: Idan atisaye ya sa mazauna da kasuwanci su gane siren kuma su ƙaura da gaggawa, tsarin da ake da shi na na’urorin auna ruwa da siren zai iya rage fuskantar haɗari cikin aminci ga al’ummomin da ke da mintuna kaɗai don mayar da martani. Nasarar gwajin siren da ke kunna kai tsaye da na gargadin hannu, ƙarin halartar atisaye da shaidar cewa mazauna sun san hanyoyin ƙaura za su ƙarfafa wannan sakamako; ƙarancin halarta ko maimaitattun rahotannin mazauna da ba su shirya ba za su raunana shi.

Mummunan yanayi: Idan dam ta tarkace ta rushe ko wani lamari da ya shafi ƙanƙara ya faru a lokacin da gano haɗari, isar da gargadi ko shirin ƙaura bai wadatar ba, matsugunan da ke gefen Punatsangchhu za su iya fuskantar ƙaurar gaggawa da cikas, tare da mafi girman haɗari a kusa da tafkunan. Matakan ruwa masu haɗari, kunna siren gaggawa, umarnin ƙaura ko rahotannin rushewar tafki ko dam ta tarkace za su ƙarfafa wannan hanya; maimaitattun gwaje-gwajen da suka yi nasara da kuma tabbatacciyar iya ƙaura cikin sauri za su raunana ta.

Abubuwan da za a sa ido a gaba

• Gwaje-gwaje ko kunna siren kai tsaye kusa da tafkunan masu haɗari.
• Gargadin hannu zuwa wuraren da ke ƙasa bayan sauye-sauyen matakin ruwa masu haɗari.
• Halartar mazauna da kasuwanci a atisaye da zaman wayar da kai na hukumar kula da bala’o’i ta Bhutan.