Mpela ya mbalakaka na ndelo ya Nepal ná Chine ebebisi esika ya kokatisa ndelo na Rasuwagadhi

Makambo oyo ebongwani

Kolanda nsango ya BBC News, na mokolo ya 26 ya sanza ya mwambe, mpela ya mbalakaka oyo ememaki bitiká ya biloko epikolaki Pont de l’Amitié na Rasuwagadhi, bandako ya misala ya Nepal oyo etalaka bokɔti mpe bobimi ya bato ná douane, mpe eteni monene ya bandako mosusu ya misala ya ndelo oyo ezalaki pembeni. Gyirong, na ngámbo ya Chine, ezwaki mpe mpasi. Mikanda ya misala oyo etalaka bokɔti mpe bobimi ya bato emonisi ete, liboso ya mpela, bato 89 basilisaki mibeko ya kobima na Nepal mpo na kokende na Tibet, mpe bato minei bakɔtaki na Nepal. Basali minei ya misala yango na Rasuwagadhi babungaki, mpe ebembe moko ezwamaki.

Ntina ya likambo yango

Makanisi ya ebimeli oyo ya nsango: pont oyo ebukani ezali kaka eteni ya likama oyo emonani na miso. Na Rasuwagadhi-Gyirong, pont oyo ekangisaka ngámbo mibale ya ndelo ebebaki, elongo ná biro, mikanda mpe basali oyo basalisaka bato ná biloko bákatisa ndelo. Nzela oyo bato ya mombongo, batambwisi ya mituka minene ya komema biloko, bato oyo basalaka mibembo ya losambo mpe bafandi basalelaka ekómi kosɛnga misala ya kobongisa oyo etali bakonzi ya bikólo nyonso mibale.

Mpo na bomemi ya biloko oyo etali Chine, elembo ya liboso ya bozongi ya misala ezali kaka te kotya betɔ ya sika. Ezali nde koyeba soki douane ná misala oyo etalaka bokɔti mpe bobimi ya bato ekoki lisusu koyamba bato ná biloko mpe kosala mosala na yango kozanga likama. Liboso ete yango esalema, ezala nzela ya koleka to misala ya Leta oyo epesaka nzela ya kokatisa ndelo, nyonso mibale ekatani. Kobebisama ya Timure emonisi mpe ete likama esuki kaka te na esika ya kotala bato ná biloko na ndelo; ekómi mpe na mboka oyo ekolaki zingazinga ya mibembo oyo elekaka wana mokolo na mokolo.

Ndenge mpenza ya kofungola lisusu esika yango eyebani naino te. Kasi likambo oyo esili komonana polele ezali ete, mpo bisika ya etúká ekangama, nzela oyo ekómi na ndelo yango moko ekoki te: esika ya kokatisa ndelo na nsuka ya nzela yango esengeli mpe kosala malamu.

Mbala ya nsuka oyo likambo ya ndenge oyo esalemaki

Na mokolo ya 8 ya sanza ya nsambo 2025, mpela na nzela yango kaka ya Rasuwagadhi epikolaki mpe Pont de l’Amitié mpe ebebisaki esika ya ndelo, kolanda AP. Na ebandeli ya sanza ya mwambe, AP epesaki nsango ya bato libwa oyo bakufaki, ya esika ya kobomba bakontɛ́nɛrɛ na kati ya mokili mpe ya bisika 10 ya kobimisa kura na makasi ya mai oyo ebebaki, ya mombongo oyo etelemaki na pont yango, mpe ya basali ya transport ná ya misala mosusu ya mboka oyo bazangaki mbongo oyo bazalaki kozwa.

Bokokani ná likambo ya kala

Makambo ya ntina ekokani polele: mpela oyo eutaki na bangomba ya Himalaya eyaki noki, ebɛtaki esika yango kaka ya kokatisa ndelo ya Nepal ná Chine mpe ebebisaki biloko oyo esalisaka bato, mituka mpe biloko ya mombongo eleka. Bokeseni monene ezali ete nsango ya likama ya 2025 elobaki ete mpela eutaki na mbula ya mozusɔ, nzokande oyo ya mbala oyo ezalaki mpela ya mbalakaka oyo ememaki bitiká ya biloko, mpe bazali naino koluka koyeba nini ebandisaki yango. Motángo ya bato oyo balobami ete babungi na mpela oyo eleki mosika oyo ya likama ya liboso.

Makambo oyo elandaki likama ya liboso emonisi oyo esengeli kolandela sikoyo: kaka te kotonga pont lisusu, kasi mpe kobongisa esika ya kobomba bakontɛ́nɛrɛ, bandako ya misala ya ndelo, mimbongo ya pembeni mpe kozongisa likoki ya komema biloko mpenza.

Ndenge makama na yango ekoki kopalangana

Soki Rasuwagadhi-Gyirong ekobi kozanga likoki ya koyamba bato ná biloko lokola momeseno, bato ya mombongo mpe bato oyo basalaka mosala ya komema bato ná biloko bakozala bato ya liboso ya kozanga nzela yango ya mbala moko. Na nsima, yango ekoki mpe kosimba batambwisi ya mituka, basali oyo bapesaka misala ndenge na ndenge mpe mimbongo mike ya Timure, oyo mosala na bango etaleli koleka ya bato ná biloko na ndelo.

Makama yango ekoki kokita soki bibongiseli ya ntango mokuse mpo na kokatisa ndelo, bandako ya misala oyo ebongisami to banzela mosusu ekoki koyamba bato ná biloko. Motuna oyo eyano na yango ekoki komonana na makambo ya solo ezali polele: biloko ebandi lisusu komemama, mpe douane ná misala oyo etalaka bokɔti mpe bobimi ya bato ekoki kosala mosala oyo yango esɛngi?

Na nsango oyo tobimisaki

Nsango na biso ya liboso elobelaki kobebisama ya ebandeli na Mpela na ndelo ya Nepal ná Chine ebebisi Pont de l’Amitié na Rasuwagadhi. Nsango ya sika ya BBC ebakisi makambo ya sikisiki mpo na miniti ya nsuka liboso ete mpela ebɛta esika yango, kati na yango ngonga oyo bakamera ya bokɛngɛli ekomaki mpe mikanda ya misala oyo etalaka bokɔti mpe bobimi ya bato.

Botaleli ya makama oyo ekómeli bato

• Basali ya Rasuwagadhi oyo batalaka bokɔti mpe bobimi ya bato: babungisaki biloko mpe mosala na bango ebebaki mbala moko nsima ya kopikolama ya biro; basali minei babungaki.
• Bato ya mombongo mpe ya transport kati na Chine ná Nepal: mosala na bango ezali na likama mpo pont, banzela mpe bandako ná bisaleli ya misala ya ndelo ebebisamaki.
• Mimbongo ya Timure: bandako ná biloko ebebaki mbala moko mpe misala etelemaki na mboka oyo etaleli koleka ya bato ná biloko na ndelo.
• Bato oyo basalaka mibembo ya losambo mpe bato mosusu ya mobembo: mibembo na bango ebebaki na nzela oyo ememaka na Ngomba Kailash mpe oyo bato oyo bakatisaka ndelo basalelaka.

Makambo oyo ekoki kosalema

Oyo emonani ete ekoki kosalema mingi koleka: Soki kobebisama ya pont, ya douane mpe ya bandako ya misala oyo etalaka bokɔti mpe bobimi ya bato ekobi kopekisa mosala ya momeseno, kokatisa ndelo ekotikala na mikakatano mikolo to bapɔsɔ mingi, wana bakonzi bazali kotala bonene ya mbeba mpe kozongisa makambo oyo ezalaki na mikanda.

Soki makambo ebongi: Soki Nepal ná Chine etye bandako ná bisaleli ya ntango mokuse oyo ekoki kosalelama kozanga likama, to ebongisi oyo ebebaki, koleka ya bato ná biloko na ndelo ekoki kobanda kozonga liboso ete bandako nyonso ya esika yango etongama lisusu.

Soki makambo ebebi lisusu: Soki kotonga lisusu mpe boyokani ya ndenge ya kosala misala na ngámbo mibale ya ndelo eumeli, mpe banzela mosusu ekoki te koyamba bato ná biloko, kokangama yango ekoki kobakisa mbongo oyo mombongo, transport mpe misala ya mboka ekozanga na basanza oyo ekolanda.

Makambo ya kolandela na nsima

• Mayebisi ya bakonzi ya ndelo ya Nepal ná Chine mpo na kofungola lisusu, kokanga to kotya esika ya ntango mokuse ya kokatisa ndelo.
• Botaleli ya mbeba mpe manaka ya kobongisa pont, douane mpe bandako ya misala oyo etalaka bokɔti mpe bobimi ya bato.
• Bilembo ya solo ete biloko ekómi koleka na nzela mosusu to ebandi lisusu komemama: misala ya douane, koleka ya mituka minene ya komema biloko to nzela mosusu oyo ezali kosalelama.