Putin ná Xi bandimi lisusu boyokani ya mayele kati na Chine ná Russie

Nini ebongwani

Na kolanda sango ya Al Jazeera News, Xi Jinping ná Vladimir Putin bandimi lisusu kotambola nzela moko na makambo ya mayele na Bishkek, mokolo ya 31 août, na likita ya bakonzi ya Ebongiseli ya Shanghai mpo na Boyokani. Xi alobaki ete boyokani kati na Chine ná Russie ekómi “makasi koleka”; Putin alobaki ete mosala na bango ya elongo ezali kokola “na makambo nyonso.” Kremlin, na ngámbo na yango, elobaki ete masolo na bango etalaki mingimingi boyokani ya nkita, mpe balobelaki Ukraine kaka mwa moke.

Mpo na nini yango ezali na ntina

Likanisi ya ebimeli oyo: na boyokani oyo, Beijing ezali na makoki ya kotambwisa makambo koleka ndenge molulu yango emonisi. Lokola Russie ekabwani na bazando mingi ya mikili ya Mpótó, nkita na yango ezali kokóma kotya motema mingi na Chine. Yango epesi Beijing makoki ya kozala na maloba ya kilo na mibeko ya mombongo, na ndenge ya kozwa biloko ya kobimisa nguya mpe na mbangu oyo boyokani nyonso ya sika ekoki kokende.

Kasi makoki yango ezali mpe na mikakatano na yango. Boyokani ya nkita oyo ezali kokóma makasi ekoki kofungolela Chine nzela ya kozwa biloko mpe bazando ya Russie mingi koleka. Kasi ekoki mpe kokitisa bonsomi ya bakompanyi ya Chine ya kosala soki likama oyo etali etumbu ya nkita ebakisami. Likita yango elendisaki elikya na boyokani ya politiki; esakolaki boyokani moko te ya nguya, ya kofutana to ya mombongo. Motuna ya ntina sikoyo ezali koyeba soki maloba yango ya boninga ekobota mikanda ya boyokani, batíyo ya komema petrole mpe gaze, botindami ya biloko mpe bibongiseli ya kofutana.

Mbala ya liboso oyo makambo ya ndenge oyo esalemaki

Na février 2022, Xi ná Putin bakutanaki na Beijing mpe bandimaki kosala elongo mingi koleka na makambo ya mayele mpe ya nguya, na kolanda lisolo ya Xinhua. Ndenge makambo esalemaki ekokanaki: bamonisaki na miso ya bato ete bazali kotambola nzela moko ntango mikili ya Mpótó ezalaki kotya bango mbamba, mpe balendisaki boyokani ya nkita mpe ya nguya.

Kasi bokeseni ya makambo ya solosolo ezali monene. Likita wana esalemaki liboso ete Russie ebunda etumba monene mpo na kokɔta na Ukraine; oyo esalemi ntango etumba esili koumela bambula, mpe Russie ekómi kotya motema na Chine mingi koleka. Na nsima, motuya ya mombongo kati na mikili yango mibale emataki longwa na miliare 108 ya dolare na 2020 kino na miliare 240 ya dolare na 2023, mpe bakompanyi ya Chine oyo esalaka mituka ekolisaki misala na yango na Russie, na kolanda sango ya AP. Makambo wana ya kala ezali komonisa ete batángi basengeli kotala soki maloba ekolanda na misala ya mombongo ya solosolo, kozanga kobosana ete etumbu ya nkita mpe ezalela ya bazando ya lelo ekeseni na oyo ya kala.

Bokokani na makambo ya kala

Likambo ya 2022 emonisi ete maloba ya boyokani na makambo ya mayele ekoki kobota boyokani ya mombongo ya mozindo soki mbamba ya mikili mosusu ezali kotinda Russie epai ya Chine. Kasi yango elingi koloba te ete mbala oyo matomba ekokóma kaka ndenge moko. Lokola Russie ezali kotya motema na Chine mingi koleka, Beijing ekómi na maloba ya kilo mingi na masolo ya boyokani. Nzokande, misala oyo ezali na boyokani na Chine ezali mpe na bandelo na yango mpo na kotosa mibeko mpe kobatela boyokani na mikili mosusu.

Ndenge mbongwana ekoki kopalangana

Soki masolo ya nkita eboti bakontra oyo ekoki kosalelama, bateki ya Russie oyo batindaka biloko na mikili mosusu bakoki kotinda biloko mingi koleka epai ya basombi na bango ya Chine. Yango ekoki kopesa basombi ya biloko ya nguya mpe bakompanyi ya Chine oyo ekɔtisaka biloko mpo na baizini makoki ya kozwa biloko ya Russie mingi koleka.

Mpo yango esalema, esengeli kozala na makoki ya komema biloko, bibongiseli ya kofutana, mpe bakompanyi esengeli komona ete ekoki kolonga likama oyo etumbu ya nkita ezali komemela yango. Soki boyokani oyo ekoki kosalelama ezali te, likita ya Bishkek ekotikala elembo ya politiki.

Na masolo na biso mosusu

Lisolo na biso ya liboso, Putin ná Xi bandimi lisusu boyokani ya mayele kati na Russie ná Chine, elobelaki ndenge bakonzi yango bamonisaki lisusu na miso ya bato ete bazali kotambola nzela moko. Likita ya Bishkek ezali kobimisa motuna ya nkita polele koleka: motuna ezali te soki boyokani ezali, kasi ezali koyeba kino wapi Beijing ekopona kosalela ndenge Russie ezali kotya motema na yango mpo na kozwa makoki ya kotambwisa makambo na misala ya solosolo.

Botaleli ya mbuma oyo ekoki kobima

• Guvɛrnema ya Chine: maloba ya kilo mingi na masolo na Moscou, elongo na mbamba mingi koleka mpo na etumba ya Russie.
• Guvɛrnema ya Russie: moninga na makambo ya diplomasi mpe ya nkita, ntango etumbu ya mikili ya Mpótó ekangeli boyokani mosusu nzela.
• Bakompanyi ya Chine oyo esalaka mombongo na Russie: mabaku oyo ekoki kofungwama, kasi mpe kokutana mbala moko na bandelo oyo etumbu ya nkita ezali kotya.

Makambo oyo ekoki kosalema

Oyo ekoki kosalema mingi koleka: Soki maloba ya monene elandi te na bilaka oyo eyebisi makambo polele, likita ekobatela boyokani ya politiki mpe misala ya nkita kozanga boyokani monene ya sika.

Soki makambo ekende malamu: Soki Russie ekobi kobalusa mombongo na yango epai ya Chine mpe bibongiseli ekoki kosalelama na kotosa mibeko, Chine ekozwa makoki mosusu ya kotambwisa makambo ya mombongo mpe ya nguya.

Soki makambo ekende mabe: Soki mbamba ya mikili mosusu ebakisami to bakompanyi emoni ete likama eleki monene, bonsomi ya Beijing ya kosala na makambo ya diplomasi mpe ya mombongo ekokita, atako bakonzi bamonisi na miso ya bato ete bazali kotambola nzela moko.

Makambo ya kolandela na mikolo ezali koya

• Boyokani ya sikisiki kati na Chine ná Russie na makambo ya mombongo, nguya, kofutana to kotya mbongo na misala, oyo ezali koyebisa misala, motángo ya biloko to badati.
• Mbongwana oyo ekoyebisama na mombongo kati na mikili yango mibale mpe na botindami ya biloko ya nguya na sanza motoba kino 12 oyo ezali koya.
• Bipekiseli ya sika, makebisi mpo na kotosa mibeko, to bikateli oyo bakompanyi ya Chine ekoyebisa mpo na kokolisa, kozongisa na nsima to kokitisa misala oyo etali Russie.