Ìkún-omi Ní Nepal àti Ṣáínà Pa Ènìyàn Tó Ju 1,270 Lọ Bí Iṣẹ́ Ìgbàlà Ṣe ń Tẹ̀síwájú

Ohun tó ti yí padà

Gẹ́gẹ́ bí ìròyìn Al Jazeera ṣe fi hàn, ìkún-omi àti ìṣàn ẹrẹ̀ tí àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì so mọ́ bíbọ́ gíláṣíà kan nítòsí Langtang Lirung ti pa ènìyàn tó ju 1,270 lọ káàkiri Nepal àti Tibet. Àjọ tó ń ṣàkóso ìjàmbá ní Nepal sọ pé wọ́n ti rí òkú 1,252, wọ́n sì forúkọ 4,216 ènìyàn sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó sọnù; àwọn aláṣẹ Ṣáínà ròyìn ikú 21 àti ènìyàn 541 tó sọnù ní Tibet.

Àwọn olùgbàlà ń lo ọkọ̀ òfuurufú àti okùn ìrìnàjò lórí afẹ́fẹ́ láti dé àwọn abúlé tí a gé kúrò, nígbà tí àwọn ẹlẹ́rọ ọmọ ogun Nepal ń yọ ẹrẹ̀ kúrò ní ẹnu àwọn eefin ibùdó agbára omi nítòsí ààlà Ṣáínà, ibi tí ó ṣeé ṣe kí ọgọ́rọ̀ọ̀rún òṣìṣẹ́ ti há mọ́.

Ìdí tí èyí fi ṣe pàtàkì

Ìwòye ìtẹ̀jáde yìí ni pé ìdánwò tó wà níwájú kì í ṣe ìfihàn ìbágbépọ̀ ìjọba. Ó jẹ́ bóyá ààyè tí àwọn olùgbàlà ti ń wọlé lè yí padà sí ọ̀nà ilẹ̀ tó ṣeé gbára lé, kí ojú pópó, afárá àti ẹnu eefin tí bàjẹ́ má bàa di ibi ìdènà tí yóò máa dá ìrìnàjò dúró fún ìgbà pípẹ́.

Iye àwọn olùfaragà tí a ròyìn ní Tibet fi hàn pé Ṣáínà ti wà nínú ipò pàjáwìrì náà tán, kì í ṣe pé ó kan ń wo ohun tó ń ṣẹlẹ̀ ní òdìkejì ààlà. Ọ̀nà tó rọrùn láti díwọ̀n ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ni èyí: ṣé a lè dé àwọn àgbègbè tí a gé kúrò, àwọn ẹgbẹ́ ìgbàlà àti àwọn ibùdó agbára omi tí bàjẹ́ láìsí ewu, àti ṣé àwọn ọkọ̀ lè tún máa rìn níkẹyìn? Títí di ìgbà yẹn, àwọn ọ̀nà òkè tí ń gbé ènìyàn, ìpèsè àti ẹrù ṣì wà nínú ewu láti ọ̀dọ̀ ẹrẹ̀ kan náà àti àwọn afárá tó sọnù, èyí tí ó ti fa ìlọ́ra nínú iṣẹ́ ìgbàlà.

UNDP fojú díwọ̀n pé ó kéré tán, tóònù mílíọ̀nù 2.2 ti ohun ìparun ni ó wà. Ìyẹn jẹ́ iye tó le koko, nítorí ohun ìparun kì í ṣe ohun tí kò ní ipa. Ó ń di ẹnu eefin, ó ń bo ojú pópó, ó sì ń sọ ibi tó dà bíi pé ó sún mọ́ra lórí maapu di ìrìnàjò gígùn gan-an.

Àpẹẹrẹ ìtàn tó jọra

Ìjàmbá Chamoli ní India ní 2021 jẹ́ àpẹẹrẹ tó hàn gbangba: ìṣàn omi, yìnyín àti àpáta ní Himalaya ba amáyédẹrùn agbára omi jẹ́, ó sì di àwọn òṣìṣẹ́ mọ́ nítòsí eefin, nígbà tí àwọn ẹgbẹ́ ìgbàlà dojú kọ ilẹ̀ jíjìnnà àti ọ̀nà ìwọlé tí ohun ìparun dí.

Ìyàtọ̀ pàtàkì ni ìwọ̀n àti àgbègbè tí ìṣẹ̀lẹ̀ náà kàn. Chamoli wà ní India; ìjàmbá yìí kan Nepal àti Tibet, pẹ̀lú iye ikú àti iye àwọn tó sọnù tí a ròyìn tó ga jù lọ. AP ròyìn lẹ́yìn náà pé ènìyàn 200 kú lẹ́yìn tí ìkún-omi 2021 bo ilé agbára Tapovan nítòsí Joshimath. Àbájáde yẹn fi hàn pé ohun pàtàkì láti máa tọ́jú báyìí ni ààyè ìwọlé: yíyọ ohun ìparun kúrò ní ẹnu eefin kì í ṣe ohun kan náà pẹ̀lú dídé ọ̀dọ̀ gbogbo ẹni tó wà ní ìhà kejì rẹ̀.

Bí ipa náà ṣe lè tàn káàkiri

Ojú pópó àti afárá tí ó parun ní ipa tó ju ọkọ̀ ìgbàlà àkọ́kọ́ lọ. Bí iṣẹ́ yíyọ ohun ìparun bá ń lọ lọ́ra, ó lè ṣì ṣòro láti dé àwọn àdúgbò ní àwọn àgbègbè ààlà tí ìṣẹ̀lẹ̀ náà kàn, nígbà tí àwọn tó ń ṣiṣẹ́ nínú gbígbé ẹrù àti àwọn ilé-iṣẹ́ tó gbára lé ọ̀nà kọjá ààlà lè dojú kọ ìdàrúdàpọ̀ tó ń tẹ̀síwájú.

Ọkọ̀ òfuurufú, okùn ìrìnàjò lórí afẹ́fẹ́ àti ọ̀nà mìíràn lè jẹ́ kí ààyè pàtàkì má bàa dí pátápátá. Ṣùgbọ́n wọn kò lè rọ́pò ọ̀nà tí ọkọ̀ lè gba tí a lè gbára lé fún ìgbà pípẹ́. Àmì ìmúláradá tó ṣeé díwọ̀n ni ṣíṣí ojú pópó àti afárá padà, pẹ̀lú ìpadàbọ̀ ààyè fún ọkọ̀ láti rìn.

Nínú ìròyìn wa míì

Ìròyìn wa tẹ́lẹ̀, Iye Ikú Nínú Ìkún-omi Nepal-Ṣáínà Ju 1,270 Lọ Bí Iṣẹ́ Ìgbàlà Ṣe ń Tẹ̀síwájú, bo ìjàmbá kan náà tó ń ṣẹlẹ̀ àti iye ènìyàn tí ìjàmbá náà kàn tó ń pọ̀ sí i.

Ìfojúsùn tuntun ni ohun tí ìbàjẹ́ náà túmọ̀ sí ní ààlà: ìfọwọ́sowọ́pọ̀ nínú iṣẹ́ ìgbàlà gbọ́dọ̀ lọ papọ̀ pẹ̀lú iṣẹ́ tó máa gba àkókò láti tún ṣí àwọn ìjápọ̀ gidi tó so àwọn ibùgbé jíjìnnà, ibùdó agbára omi àti ọ̀nà ìrìnnà pọ̀.

Àyẹ̀wò ipa

• Àwọn aláṣẹ Ṣáínà àti àwùjọ ní Tibet: ikú 21 àti ènìyàn 541 tó sọnù ni a ti ròyìn, pẹ̀lú àwọn ibùgbé àti ìjápọ̀ ìrìnnà tí bàjẹ́ tó ń mú ipò pàjáwìrì náà le sí i.
• Àwọn ẹgbẹ́ ìgbàlà àti ẹlẹ́rọ Nepal: wọ́n ń ṣiṣẹ́ láti ṣí ẹnu eefin tí a dí, nígbà tí wọ́n ń lo ọkọ̀ òfuurufú àti okùn láti dé àwọn àgbègbè tí a gé kúrò.
• Àwọn òṣìṣẹ́ agbára omi nítòsí ààlà: a gbàgbọ́ pé ọgọ́rọ̀ọ̀rún wọn ti há mọ́ nínú àwọn ilé-iṣẹ́, títí kan nínú eefin.
• Àwọn tó ń ṣiṣẹ́ nínú gbígbé ẹrù kọjá ààlà: ojú pópó àti afárá tí bàjẹ́ lè dín ìrìnàjò kù títí iṣẹ́ yíyọ ohun ìparun àti àtúnṣe yóò fi mú ọ̀nà tó ṣeé lò padà bọ̀ sípò.

Àwọn ipò tó ṣeé ṣẹlẹ̀

Èyí tó ṣeé ṣe jù lọ: Bí yíyọ ohun ìparun bá ń lọ díẹ̀díẹ̀, tí a kò sì fìdí ọ̀nà ìwọlé kánkán sí àwọn ibùdó agbára omi múlẹ̀, iṣẹ́ ìgbàlà àti ìmúláradá yóò tẹ̀síwájú fún ọjọ́ tàbí ọ̀sẹ̀, pẹ̀lú àwọn iye tó ṣì ń yí padà.

Ìrètí rere: Nígbà tí àwọn ẹlẹ́rọ bá ṣẹ̀dá ààyè ìwọlé tó láìléwu sí eefin tàbí ilé agbára, tí àwọn aláṣẹ sì fìdí rẹ̀ múlẹ̀, ìgbàlà tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ àti àyẹ̀wò ìbàjẹ́ tó yára jù lè ṣeé ṣe.

Ìhà búburú: Bí ẹrẹ̀, ohun ìparun àti ìjápọ̀ ìrìnnà tí bàjẹ́ bá ń tẹ̀síwájú láti dí àwọn ibi náà, ìmúláradá lè gùn, iye àwọn tó sọnù sì lè yí padà ní pàtàkì nítorí iṣẹ́ ìmúpadà òkú.

Ohun tó yẹ ká máa wo lẹ́yìn èyí

• Àwọn iye ikú àti iye àwọn tó sọnù tó ṣẹ̀ṣẹ̀ láti ọ̀dọ̀ àwọn aláṣẹ Ṣáínà ní Tibet.
• Ìjẹ́rìí látọ̀dọ̀ àwọn ẹlẹ́rọ ọmọ ogun Nepal pé wọ́n ti wọ inú, ti bá àwọn tó yè nínú rẹ̀ sọ̀rọ̀, tàbí ti parí àyẹ̀wò àwọn ibùdó agbára omi tí a dí.
• Àwọn ìkéde ìjọba tó ń tún ṣí ojú pópó tàbí afárá tí bàjẹ́, tàbí tó ń fìdí ìpadàbọ̀ ààyè fún ọkọ̀ láti rìn múlẹ̀.
• Àwọn ìmúdójúìwọ̀n iṣẹ́ yíyọ ohun ìparun tó fi hàn bóyá ààyè ìwọlé ń sunwọ̀n sí i tàbí ó ń dúró síbẹ̀.