Barrow owa Gambia yeeyamye okukomya okuvaako kw’amasannyalaze oluvannyuma lw’okwekalakaasa

Kiki ekikyuse

Okusinziira ku mawulire ga Al Jazeera, Pulezidenti Adama Barrow alangiridde nti okuvaako kw’amasannyalaze enfunda n’enfunda mu Gambia kizibu ekyetaaga okukolebwako mu bwangu era ekikwata ku bukuumi bw’eggwanga. Kino kiddiridde okwekalakaasa mu Banjul n’ebibuga ebiriraanyeewo okufuuka okw’obukambwe.

Barrow yeeyamye nti omwezi ogujja amasannyalaze gajja kwongerwako, era nti omwezi gwa Okitobba we gunaaggweerako, ekyuma ekikola amasannyalaze ga megawati 24 kijja kuba kiteekeddwawo. Yasuubizza n’ekifo ekikola amasannyalaze ga megawati 50 nga kikozesa enjuba, ng’okukizimba kunaatandika mangu. Amawulire ago gagamba nti mu bifo ebimu amasannyalaze gaavuddeko okumala essaawa eziwera 48.

Abeekalakaasi baayokezza emipiira gy’emmotoka, ne baziba enguudo era ne basaba Barrow alekulire. Poliisi yakozesezza omukka ogubalagala okumpi n’amaka ge n’ekitebe kya NAWEC. Bwe kityo, ekitongole kino ekya gavumenti ekigaba amasannyalaze kye kisinga okutunuulirwa mu kizibu kino, ng’ebula emyezi mitono okulonda pulezidenti mu Desemba kutuuke.

Lwaki kino kikulu

Ebbugumu bwe lisusse, amasannyalaze gaba kyetaago kya bulijjo. Ge gasobozesa abantu okukozesa ebiwujjo ne firiigi, okukuuma emmere, okumaliriza emirimu ng’obudde buzibye n’okuddukanya amaduuka nga tebeeraliikirira nti okuvaako kwago kunaabafiiriza ennyingiza y’olunaku.

Ekisuubizo eky’ebyobufuzi ekyetaaga okutuukirizibwa mu bwangu kwe kwongerako megawati 24. Naye ekinaalaga oba kituukiriziddwa kwe kulaba oba amasannyalaze ago gatuuka mu bifo gye gasinga okumala ebbanga nga gavuddeko. Ekyuma kiyinza okuteekebwawo naye ne kitakyusa bulamu bwa bulijjo singa obwetaavu busigala waggulu, okugasaasaanya ne kulemererwa oba okukola amasannyalaze agongezeddwako ne kutandika kikeerezi. Ekibuuzo ekisinga obukulu kati kiri ku ngeri ekisuubizo gye kinaafuukamu amasannyalaze abantu ge basobola okukozesa.

Mu kuteebereza kwaffe okwesigamye ku biriwo, singa ekyuma kiteekebwawo mu Okitobba, kiyinzika okwongerako amasannyalaze agamu. Naye abantu bajja kusalira ku bbanga lye bamala nga tebalina masannyalaze okukendeera, so si ku bunene bw’ekyuma ekirango kye kyogerako.

Ebivaamu bwe biyinza okutuuka ku balala

NAWEC eri ku nninga okukola mu bwangu okuteekawo ekyuma kya megawati 24 ekyasuubiziddwa, okukiyunga ku mukutu gw’amasannyalaze n’okukikozesa. Singa esobola okuyingiza amasannyalaze ago ku mukutu, amaka gayinza okuddamu okwesiga amasannyalaze okukendeeza ebbugumu, okutereka emmere n’okukola ebyetaagisa akawungeezi. N’abasuubuzi abeesigama ku masannyalaze bandiganyuddwa, emirimu gyabwe bwe gitanditaataaganyiziddwa nnyo mu ssaawa ze bakoleramu.

Naye ebyo biyinza obutatuukirira singa obwetaavu bw’amasannyalaze busigala waggulu olw’ebbugumu, okuteekawo ekyuma ne kwonooneka mu budde oba omukutu ne gulemererwa okutuusa amasannyalaze agongezeddwako mu bifo ebisinga okukosebwa. Enteekateeka y’amasannyalaze g’enjuba ga megawati 50 nkulu ng’ekisuubizo eky’ebbanga eddene; tekijja kugonjoola kizibu kino mangu ago.

Ani ayinza okukosebwa, era atya?

• NAWEC: eri ku nninga kati: Erina okutuukiriza ekiseera ekyalangiriddwa eri abantu n’okubatuusaako amasannyalaze agakola, nga bw’ewoza ku kizibu ekilangiriddwa nti kya mangu ne ku nninga y’abeekalakaasi.
• Amaka agamala ebbanga eddene nga tegalina masannyalaze: ebivaamu biyinza okuba ebirungi n’ebibi mu myezi egijja: Amasannyalaze agongezeddwako agatasalako nnyo gayinza okukendeeza okutaataaganyizibwa mu kukendeeza ebbugumu, okutereka emmere n’obulamu bw’ekiro. Naye ekizibu kijja kusigalawo okutuusa ebbanga lye gamala nga gavuddeko lwe linaakendeera mu ngeri erabika.
• Abasuubuzi abeesigama ku masannyalaze: ebivaamu biyinza okuba ebirungi n’ebibi mu myezi egijja: Amasannyalaze bwe ganaatereera, emirimu giyinza okuddamu okutambula obulungi; ekisuubizo bwe kitaatuukirizibwe, bajja kusigala nga bateekateeka emirimu gyabwe okusinziira ku kuvaako kwago.
• Kampeyini ya Barrow ey’okuddamu okulondebwa: eyinza okukosebwa okutuuka mu Desemba: Enkyukakyuka abantu gye balaba eyinza okukendeeza ku nsonga ebanyiiza ennyo. Amasannyalaze bwe ganaasigala nga gavaako okumala ebbanga eddene, gajja kusigala nga ge gamu ku bisinga okusunguwaza abantu.

Ebiyinza okubaawo

Ekisinga okusuubirwa

Singa NAWEC eteekawo ekyuma kya megawati 24 ku nkomerero ya Okitobba oba okumpi n’ekiseera ekyo, era n’esobola okukikozesa ku mukutu, amasannyalaze agaliwo gayinza okwongerako katono. Naye obwetaavu obungi bujja kusigala nga bukaluubiriza okugafuna awatali kutaataaganyizibwa. Amaka n’abasuubuzi bajja kufuna ku buweerero, wadde ng’okutaataaganyizibwa tekuggweerawo ddala.

Kino kye tusinga okusuubira kubanga gavumenti emenye ekyuma kyennyini n’ekiseera ky’okukiteekawo, ate ng’amawulire ago era googera ku bwetaavu obungi n’amasannyalaze okuvaako okumala essaawa eziwera 48. Ebinaalaga nti kino kigenda mu maaso kwe kuteekawo ekyuma mu kiseera ekyasuubiziddwa, NAWEC okutegeeza nti amasannyalaze agakolebwa geeyongedde, n’ebbanga lye gavaako mu bifo ebikosebwa okukendeera. Okulwawo oba okuvaako okumala essaawa 48 okweyongera kyandikendeezezza ku mukisa gw’ekisuubirwa kino okutuukirira.

Singa ebintu bitambula bulungi

Singa amasannyalaze agasuubiziddwa geeyongera omwezi ogujja, ekyuma ne kiteekebwawo bulungi mu Okitobba, era obwetaavu ne butasussa busobozi obupya, okuvaako kw’amasannyalaze okusinga okumala ebbanga eddene kuyinza okukendeera. Abantu bajja kwongera okwesiga amasannyalaze okukendeeza ebbugumu, okutereka emmere n’okukola mu ssaawa zaabwe eza bulijjo. Ekyo kijja kukendeeza ku buzibu bwa buli lunaku obwayamba okusindika abantu mu nguudo okwekalakaasa.

Ebinaalaga nti bino bituukirira kwe kukakasa nti amasannyalaze geeyongedde, ebbanga lye gavaako mu Banjul n’ebibuga ebiriraanyeewo okukendeera, n’okwekalakaasa okukwata ku masannyalaze okukendeera. Naye singa gavaako nga bwe gabadde wadde ng’amasannyalaze agapya gatandise okukolebwa, kino kyandikendeezezza ku mukisa gw’ebirungi bino okutuukirira.

Singa ebintu byonooneka

Singa okwongera amasannyalaze oba okuteekawo ekyuma mu Okitobba kulwawo, oba okukiyunga ku mukutu ne kulemererwa, okuvaako kw’amasannyalaze okumala ebbanga eddene kuyinza okweyongera mu kiseera ekikulembera okulonda. Amaka n’abasuubuzi bajja kusigala nga bakosebwa, NAWEC yeeyongere okuba ku nninga, era abantu basigale nga bakozesa okwekalakaasa okulaga obutali bumativu bwabwe ku gavumenti.

Ebinaalaga nti kino kigenda mu maaso kwe kuba ng’ekyuma tekinnateekebwawo ku nkomerero ya Okitobba, amasannyalaze agaliwo okusigala nga tegamala, oba enguudo okuddamu okuzibibwa ne poliisi okuddamu okugumbulula abeekalakaasi. Ekyuma bwe kinaateekebwawo mu kiseera ekyasuubiziddwa n’ebbanga lye gamala nga gavuddeko ne likendeera mu ngeri erabika, omukisa gw’ebibi bino okubaawo gujja kukendeera.

Eby’okugoberera ebiddako

• Oba ekyuma kya megawati 24 kinaaba kiteekeddwawo era nga kisobola okuwa omukutu amasannyalaze nga Okitobba aggwaako.
• Oba NAWEC eneetegeeza nti amasannyalaze agasuubiziddwa geeyongedde omwezi ogujja, nga n’ebbanga lye gamala nga gavuddeko likendedde.
• Ddi ddala okuzimba ekifo ky’amasannyalaze g’enjuba ga megawati 50 ekyalangiriddwa lwe kunaatandika.
• Oba okwekalakaasa, okuziba enguudo ne poliisi okugumbulula abantu binaagenda mu maaso ng’embeera y’amasannyalaze ekyuka.