Bungereza eteekateeka okuwera ebyamaguzi okuva mu byalo by’Abayisirayiri mu West Bank n’okussa envumbo ku babiwa ensimbi

Ekikyuse

Okusinziira ku mawulire ga The Guardian World, minisita wa Bungereza ow’ensonga z’ebweru Ed Miliband ateekateeka okuwera okuyingiza ebyamaguzi ebiva mu byalo by’Abayisirayiri ebyazimbibwa mu West Bank mu ngeri emenya amateeka. Ateekateeka n’okussa envumbo ku kkampuni eziwa ensimbi oba okuyamba okuzimba ebyalo ebyo, okubiteekamu ebikozesebwa ng’enguudo, oba okubifunira akatale.

Ezimu ku nsonga ezivuddeko enteekateeka eno ze ttenda za pulojekiti ya E1 ezaalangirirwa mu Agusito. Amateeka agateesebwa ganditutte emyezi mukaaga okutuuka ku mwenda okutandika okukola. Gandigenderedde okugaziya ebyalo ebyo. Tegandigenderedde Yisirayiri eri munda w’ensalo ezaateekebwawo mu ndagaano y’okuleka okulwana eya 1949.

Lwaki kino kikulu

Ensonga eno okusinga tesibukidde ku byamaguzi ebitundibwa mu maduuka amanene. Ekisinga okuyinza okukosa enteekateeka z’okuzimba ze nsimbi.

Abazimba ebyalo bino beetaaga ab’okubeeyimirira mu by’ensimbi okusobola okuvuganya ku ttenda gavumenti z’etegeka. Envumbo ziyinza okuleetera bbanka ne kkampuni za yinsuwa eza Yisirayiri okupima omuganyulo gw’okuwagira pulojekiti. Bandigeraageranyizza omuganyulo ogwo n’ekyo kye bayinza okufiirwa mu mirimu gyabwe mu Bungereza.

N’olwekyo, ebbula ly’obweyamo bw’ensimbi liyinza okulemesa omulimu wakati w’okulangirira okuzimba n’okutuusa ebimotoka ebisenda ettaka mu kifo awagenda okuzimbibwa.

Gavumenti ya Yisirayiri ewa ensimbi eziyamba enteekateeka z’ebyalo bino. N’olwekyo, okuwera ebyamaguzi kwokka tekusuubirwa kukyusa gye biraga. Naye okweyimirirwa mu by’ensimbi ne yinsuwa bye biyisa obuyambi obusobozesa okuzimba okugenda mu maaso. Obukulu bwabyo butera okulabika obulungi nga tebikyaliwo.

Mu kwekenneenya kwaffe, ekisuubirwa okusooka okulabika kwe kunyigirizibwa kw’enkolagana ezimu ez’ebyensimbi. Kuno kuteebereza kwesigamye ku biri mu mawulire ago. Okuzimba tekusuubirwa kuyimirira mangu.

Okunyigirizibwa okwo okutuuka ku E1 oba ku pulojekiti endala kujja kwesigama ku ngeri Bungereza gy’enannyonnyolamu ebigambo “okuwa ensimbi oba okuyamba”. Era kujja kwesigama ku kuba nti abazimba basobola okufuna obuyambi bw’ensimbi obulala okudda mu kifo ky’obwo obuvuddewo.

Engeri ebivaamu gye biyinza okutuuka ku balala

Amateeka Bungereza g’enayisa gayinza okwongeza omuwendo gw’okweyimirira pulojekiti ezikwatagana n’ebyalo bino oba okuziwa yinsuwa. Gayinza n’okwongera ku bulabe bw’okufiirwa eri ababikola.

Bbanka ne kkampuni za yinsuwa ezirina emirimu mu Bungereza ziyinza olwo okuddamu okwekenneenya enkolagana zaazo ezimu. Singa ziggyayo obuyambi, zibukendeeza oba zikyusa emiwendo gye zibuweerako, abazimba bayinza okukaluubirirwa okukuŋŋaanya obuwagizi bw’ensimbi obwetaagisa okuvuganya ku ttenda oba okuzimba. Okuzimba kuyinza okulwawo, oba enteekateeka ne zikyusibwa.

Naye ebimu ku ebyo biyinza obutatuukirira. Ensimbi gavumenti z’ewa abazimba ziyinza okubayamba okugumira okukosebwa. Abalala bayinza okuvaayo okubawa ensimbi oba yinsuwa. Ate amateeka bwe gakoma ku bintu bitono, emirimu emikulu egy’okuwa ensimbi giyinza okusigala nga tegikosebwa.

Eri abantu b’e Palestina ababeera mu West Bank, omuganyulo gwonna gwandiyise mu kukyuka okwo era ne gutwala ekiseera ekiwanvu okulabika. Okugaziya ebyalo bino kwandigenze mpola, singa okufuna ensimbi ddala kukaluubirira abazimba.

Ani ayinza okukosebwa

• Abayingiza mu Bungereza ebyamaguzi ebiva mu byalo bino: Emirimu gyabwe gyolekedde okukosebwa mu myezi mukaaga okutuuka ku 12 egijja. Singa okuwera kuyisibwa, okugula ebyamaguzi ebikugirwa kwandikomye oba ne kufunirwa engeri endala. Naye obunene bw’obusuubuzi buno tebunnyonnyoddwa.

• Bbanka ne kkampuni za yinsuwa eza Yisirayiri: Okukosebwa kwazo kuyinza okwawukana mu myezi mukaaga okutuuka ku 12 egijja. Ziyinza okwetaaga okusalawo ku kugoberera amateeka n’obulabe eri emirimu gyazo. Ebinaakwatibwako amateeka ag’enkomerero tebinnasalibwawo.

• Abazimba ebyalo bino: Boolekedde okukosebwa mu myezi mukaaga okutuuka ku 12 egijja. Beesigama ku babakakasa nti ensimbi zijja kubaawo. Kino kiyinza okuwa abawola ensimbi ne kkampuni za yinsuwa obuyinza ku nsalawo zaabwe. Naye ensimbi za gavumenti oba obuyambi okuva eri abalala biyinza okuziba ebbula eryo.

• Abantu b’e Palestina mu West Bank eri wansi w’obuwambe: Ebiyinza okubavaamu byawukana era bya kiseera kiwanvu. Okuzimba bwe kugenda mpola olw’ensonga z’ensimbi, kiyinza okukendeeza ku kweyongera okunyweza ebyalo bino. Naye ekyo kyokka tekitegeeza nti embeera abantu gye balimu ejja kukyuka.

Ebiyinza okubaawo

Ekisinga okusuubirwa

Singa amateeka ag’enkomerero gakoma ku bantu n’emirimu ebirondeddwa, ate ensimbi za gavumenti n’ensimbi okuva awalala ne zisigala nga ziriwo, Bungereza eyinza okutandika okuwera ebyamaguzi n’okussaawo amateeka agannyonnyola envumbo mu myezi mukaaga okutuuka ku mwenda. Naye ekyo kiyinza obutayimiriza ddala kuzimba gavumenti kw’ekulembeza.

Mu mbeera eno, bbanka ne kkampuni za yinsuwa ziddamu okwekenneenya buli nkolagana gye zirina. Abazimba bakyusa enteekateeka z’obweyamo bw’ensimbi ne basobola okugenda mu maaso ne ttenda.

Kino kye tusinga okusuubira kubanga amawulire ago galaga nti gavumenti ekulembeza okuzimba ebyalo bino era ekiwa ensimbi. Naye kyandibadde tekikyasuubirwa nnyo singa amateeka gakola ku ngeri enkulu ez’okufuna ensimbi ne yinsuwa. Era kyandisuubiddwa kitono singa abeeyimirizi abawerako bakendeeza ku buyambi bwabwe, oba ttenda ne zisigala nga tezitulina.

Singa envumbo zikola nnyo

Singa amateeka galambika bulungi nti gakola ku kuwa ensimbi oba okuyamba emirimu egyo, bbanka ne kkampuni za yinsuwa ezimu ziyinza okulekera awo okweyimirira pulojekiti ezirondeddwa. Kino kyandibaddewo singa ebibiina ebyo biraba nti bye biyinza okufiirwa mu Bungereza bya maanyi.

Singa obuyambi obulala tebwangu kufuna, abazimba bayinza okulwawo okuwaayo okusaba kwabwe ku ttenda oba okukendeeza ku bye bateekateeka okuzimba. Ekyo kiyinza okukendeeza ku misinde gy’okuzimba okupya.

Obubonero obwandisinze okulaga nti kino kigenda mu maaso bwe bibiina ebimanyiddwa amannya okukugira obuyambi bwabyo. Obulala bwe bazimba okutegeeza nti bakaluubirirwa okufuna ensimbi, n’emirimu egikosebwa okulwa okusinga bwe gyateekebwateekebwa.

Singa envumbo zikola kitono

Singa ebikolebwa Bungereza bikoma ku bintu bitono oba biba bizibu okussa mu nkola, amakubo amakulu ag’okufuna ensimbi gayinza okusigala nga maggule. Ate okuwera ebyamaguzi kuyinza okukwata ku kitundu kitono eky’obusuubuzi, ekitannapimibwa bulungi.

Abazimba bayinza okusigala nga bafuna ensimbi gavumenti z’eyamba okusasula n’obweyamo bw’ensimbi. Ekyo kiyinza okusobozesa pulojekiti ezikwatagana ne E1 n’endala okugenda mu maaso nga emirimu gyazo gitaataaganyiziddwa kitono.

Embeera eyo yandibadde tesuubirwa nnyo singa Bungereza essa envumbo ku kkampuni ezirina ekifo ekikulu mu kuwa ebyalo bino ensimbi. Era yandisuubiddwa kitono singa pulojekiti ziyimirizibwa olw’okulemererwa okufuna abazeeyimirira.

Eby’okugoberera

• Amateeka ga Bungereza agannyonnyola buli kimu, agasuubirwa mu myezi mukaaga okutuuka ku mwenda: Okuba nti gakwata ku kuwa ensimbi, yinsuwa, ebikozesebwa ng’enguudo n’okunoonya akatale kye kijja okulaga oba gakugira busuubuzi oba gakalubya n’okufuna ensimbi.

• Enkola za bbanka ne kkampuni za yinsuwa eza Yisirayiri ng’amateeka gafulumye: Okuggyayo obweyamo bw’ensimbi obukwatagana n’ebyalo bino, okubukugira oba okukyusa emiwendo gyabwo kijja kulaga nti okunyigirizibwa kutuuse ku pulojekiti.

• Ttenda za E1 n’ez’ebyalo ebirala mu myezi mukaaga okutuuka ku 12 egiddirira: Abaweebwa ttenda, obweyamo bw’ensimbi n’engeri okuzimba gye kugenda mu maaso bijja kulaga oba envumbo eziteesebwa zikyusizza obusobozi bw’okuzimba.