← All stories

Tung Chee-hwa, eyasooka okukulembera Hong Kong oluvannyuma lw’okuddizibwa China, afudde alina emyaka 89

Ofiisi ya Tung Chee-hwa etegeezezza nti yafudde ku Lwokubiri ng’alina emyaka 89. Ye yasooka okukulembera Hong Kong oluvannyuma lw’okuddizibwa China mu 1997.

Lwaki kino kikulu

Okufa kwa Tung kuggyawo omu ku bantu ababadde bakyali abalamu abeenyigira kennyini mu kuteekawo obukulembeze bwa Hong Kong obwaddawo oluvannyuma lwa 1997. Kino kyongera obukulu bw’emikolo emitongole egy’okumujjukira n’engeri abantu gye bategeeramu enkyukakyuka eyo.

Trends Today publication

Ebibaddewo

Tung Chee-hwa, eyasooka okukulembera Hong Kong oluvannyuma lw’okuddizibwa China mu 1997, yafudde ku Lwokubiri ng’alina emyaka 89. Kino ofiisi ye y’ekitegeezezza.

Tung yali mugagga mu by’entambula y’ebyamaguzi ku nnyanja. Ab’obuyinza e Beijing be baamulonda okukulembera Hong Kong ng’efunye obukulembeze obw’enjawulo wansi wa China. Yalekulira mu 2005.

Leung Chun-ying, naye eyali akulembedde Hong Kong, yagambye nti Tung yayamba okussa mu nkola enkola ya “eggwanga limu, enkola bbiri.” France 24

Lwaki kino kikulu

Mu kiseera Tung we yakulemberera Hong Kong, waaliwo akatyabaga k’ebyensimbi mu Asia, ssennyiga w’ebinyonyi, n’okubalukawo kw’obulwadde bwa SARS mu 2003. Waaliwo n’okwekalakaasa okw’enkuyanja. Ebyo bye bimu ku byalaga engeri obufuzi bwa China gye bwatandikamu mu kibuga kino. France 24

Okufa kwe kuyinza okuleetera emikolo gy’obukulembeze egy’okumujjukira okusinga okufiibwako. Kuyinza n’okwongera okussa essira ku ndowooza ezivuganya ku nkyukakyuka eyo ey’obufuzi. Era Hong Kong efiiriddwa omuntu eyeenyigira kennyini mu kuteekawo obukulembeze obwaddawo oluvannyuma lwa 1997.

Okugeraageranya n’ebyafaayo bya Macao

Edmund Ho Hau-wah, eyasooka okukulembera Macao oluvannyuma lw’okuddizibwa China, asobola okugeraageranyizibwa ne Tung mu bintu ebimu. Bombi baalina enkolagana n’ebyobusuubuzi. Baalondebwa nga Beijing ebakkirizza okukulembera ebitundu ebyali bifugibwa amatwale, wansi w’enkola ya “eggwanga limu, enkola bbiri.” SCMP

Naye embeera z’ebyensimbi zaali za njawulo nnyo. Ebyenfuna bya Macao, ebyesigama ku bulambuzi ne zzaala, byakula. Macao n’efuuka ekifo ekisinga obunene mu by’okusiba zzaala mu nsi yonna. Omuwendo gw’ebintu n’obuweereza ebyakolebwa mu Macao mu mwaka gwalinnya okuva ku buwumbi bwa ddoola 6.5 mu 1999 okutuuka ku buwumbi bwa ddoola 46 mu 2023. Kyokka waasigala okweraliikirira olw’okwesigama ku zzaala n’obutaba na mirimu gya ngeri nnyingi abantu gye bayinza okulondamu. AP

Hong Kong yo, emyaka egyasooka oluvannyuma lw’okuddizibwa China yagiyitamu ng’eyolekedde akatyabaga k’ebyensimbi, endwadde ezibalikawo n’okwekalakaasa. France 24

Okugeraageranya kuno kulaga nti ebitongole ebiteekebwawo okuyisa ekitundu mu nkyukakyuka y’obufuzi biyinza okunyweza obwesige bwe biba bigenderera okusigaza enkola ezibaddewo. Naye obwesige obwo okuganyula abantu bangi oba okuganyula abatono kisinziira ne ku ngeri ebyenfuna gye bitegekeddwamu, awamu n’ebizibu ebiva ebweru.

Ebiyinza okuva mu kino

Gavumenti ya Hong Kong eyinza okukozesa emikolo gy’okujjukira Tung okunyweza ennyinyonnyola yaayo ku ntandikwa y’obukulembeze bwayo obw’enjawulo. Emikolo egyo era giyinza okuzza obuggya okwekenneenya ebizibu n’obutabanguko ebyaliwo mu bufuzi bwe. Ebinaavaamu bisinziira ku ngeri obukulembeze gye bunaayogeramu ku bye yakola nga bumutendereza.

Abanoonyereza ku byafaayo, amaterekero g’ebiwandiiko n’ebitongole by’abatuuze bayinza okwongera okufa ku kiseera Tung we yafugira. Ekyo kiyinza okubaleetera okwongera amaanyi mu kukuuma n’okwekenneenya ebinyumya ku katyabaga k’ebyensimbi, embeera ez’amangu ez’obulabe eri obulamu bw’abantu, n’okwekalakaasa. Ebyo byagezesa obukulembeze bwa Hong Kong mu myaka gyabwo egyasooka. France 24

Eri abasuubuzi abeesigama ku butebenkevu bw’ebitongole n’enkola zaabyo, okufa kwe kwokka tekukyusa nkola yonna oba tteeka lyonna erifuga emirimu gyabwe. Naye singa abantu baddamu okwekenneenya ennyo emyaka obukulembeze bwa Hong Kong mwe bwatandikira, bayinza okwongera okukubaganya ebirowoozo ku nsonga abasuubuzi abo ze batwala ng’enkulu. Mu zo mulimu okusobola okumanya eby’okusuubira n’enkola okusigala nga zinywevu.

Ebiyinza okuddako

Bino bye tusuubira, nga tubyesigamya ku biriwo naye nga tebinnakakasibwa:

Ekisinga okusuubirwa: Singa obubaka obulala obumutendereza bussa essira ku mulimu gwe yakola mu nkyukakyuka ya 1997, mu nnaku oba wiiki eziddako ajja kusinga kujjukirwa ng’eyali ayamba Hong Kong okuva mu bufuzi obw’edda okuyingira mu bupya. Mu kiseera kye kimu, abaddamu okutunuulira obufuzi bwe bajja kukomawo ku katyabaga k’ebyensimbi mu Asia, SARS n’okwekalakaasa kwa 2003.

Kino kye kisinga okusuubirwa kubanga Leung amaze okwogera ku nkola ya “eggwanga limu, enkola bbiri.” Era ebimanyiddwa ku bufuzi bwa Tung mulimu omulimu gwe yakola mu kutandikawo obukulembeze obupya n’ebizibu eby’amaanyi bye bwayolekera. Obubaka obulala obwogera ku nsonga zombi bwandinywezezza essuubi lino. Singa abantu bakomya ku bubaka bufunze obubika okufa kwe, essuubi lino lyandikendedde.

Ebiyinza okuvaamu ebirungi: Singa emikolo gy’okumujjukira gyogera ku bulamu bwa Tung awamu n’ebizibu by’ebyensimbi n’ebyobulamu ebyaliwo mu bufuzi bwe, amaterekero g’ebiwandiiko, abanoonyereza n’ebitongole by’abatuuze bayinza okwongera ensimbi n’amaanyi mu kukuuma ebyafaayo ebyo mu myezi egijja. Kino kyandibaddemu ebiwandiiko eby’emyaka egyasooka egy’obukulembeze obw’enjawulo obwa Hong Kong n’ebinyumya ku ngeri ebizibu gye byakwatibwamu.

Ekyo kiyinza okwanguyiza abantu okufuna ebiwandiiko ebyakolebwa mu kiseera ekyo n’obujulizi bw’abaaliwo. Era kiyinza okukubiriza enteekateeka z’okuyigiriza ebyafaayo ku ngeri ebitongole gye bisigala nga bikola emirimu gyabyo mu nkyukakyuka. Okulangirira emirimu gy’okutereka ebiwandiiko, egy’okusomesa oba egy’okujjukira Tung kwandinywezezza essuubi lino.

Ebiyinza okuvaamu ebizibu: Singa okumujjukira kussa essira ku butakkaanya obutasoboddwa obw’emyaka omunaana gye yamala mu buyinza, endowooza ez’enjawulo ziyinza okwongera okukaluba mu wiiki ezijja. Ab’obuyinza bayinza okussa essira ku kumutendereza olw’omulimu gwe yakola mu nkyukakyuka y’obufuzi. Abalala bayinza okussa essira ku nkola ezaalemererwa, embeera ez’amangu ez’obulabe eri obulamu bw’abantu n’okwekalakaasa.

Ekyo kiyinza okukaluubiriza abantu okukkiriziganya ku ngeri gye banyumya ebyafaayo by’emyaka egyasooka egy’obukulembeze obw’enjawulo obwa Hong Kong. Ebigambo ebyeyongera okulaga enjawulo wakati w’ennyinyonnyola ezo byandiraze nti kino kye kigenda mu maaso.

Eby’okugoberera

  • Oba ofiisi ya Tung oba gavumenti ya Hong Kong enaategeeza enteekateeka z’okuziika, okukungubaga oba ez’emikolo emitongole egy’okumujjukira.
  • Oba abakulembeze b’ebyobufuzi n’ebitongole banaamujjukira nga bassa essira ku kuddizibwa kwa Hong Kong China, engeri gye yakwatamu ebizibu, okwekalakaasa, oba ku nsonga ezo nga bazigatta.
Sources (3)
  1. France 24 EnglishHong Kong's first post-colonial leader Tung Chee-hwa dies aged 89
  2. scmp.comEnter the other Mr Ho
  3. apnews.comMacao's casino boom brings wealth but at a cost, 25 years since China's takeover

Comments

No comments yet.