← All stories

Poliisi ya Metropolitan etandise okunoonyereza ku misango egiyinza okuba mu nsimbi eziweebwa Reform UK

Poliisi ya Metropolitan etandise okunoonyereza ku misango egiyinza okuba mu nsimbi eziweebwa Reform UK n’okunoonyereza ku ndowooza z’abalonzi okukwata ku kibiina kino. Kino kiddiridde pulogulaamu abaagikoze mwe beekwese kye bali okubikkula ebigambibwa ku nsimbi ezirina akakwate n’amawanga amalala.

Lwaki kino kikulu

Okunoonyereza ku misango kuno kwetaagisa ekibiina okukolagana n’abanoonyereza nga beetegereza emboozi egambibwa ku kuwaayo ensimbi n’okunoonyereza ku ndowooza z’abalonzi. Enkola yaakyo ey’okufuga ensimbi n’abakulembeze baakyo ab’oku ntikko byombi kati byetegerezebwa.

Trends Today publication

Ebipya ebizzeewo

Okusinziira ku mawulire ga AP News, Poliisi ya Metropolitan etandise okunoonyereza ku misango egiyinza okuba nga gyazzibwa mu kuwa Reform UK ensimbi n’okunoonyereza ku ndowooza z’abalonzi.

Kino kiddiridde pulogulaamu ya Channel 4 ng’abanoonyereza beekwese kye bali okusobola okufuna amawulire. Mu pulogulaamu eyo, Dan Jukes, omuwabuzi wa Nigel Farage, yalabika ng’ayogera ku nteekateeka y’okuyisa ekirabo kya £500,000 mu mutabani w’omusigansimbi w’omu Amerika abeera mu Bungereza. Omukulembeze James Orr naye yalabika ng’ayogera ku musigansimbi oyo okusasulira okunoonyereza ku ndowooza z’abalonzi Reform UK kwe yali eragidde.

Reform UK yawummuza Jukes ne Orr ku mirimu. Ekibiina kigamba nti tekirina kikyamu kye kyakola era nti kijja kukolagana n’abanoonyereza.

Lwaki kino kikulu

Emboozi eyalabika ng’erimu ebitali bitereevu kati ereetedde abanoonyereza okwetegereza engeri ensimbi z’ebyobufuzi gye zifugibwamu mu nkola.

Amateeka ga Bungereza gakkiriza abalonzi b’e Bungereza oba bizinensi eziwandiisiddwa mu ggwanga okuwa ebibiina ensimbi. N’olwekyo, okunoonyereza tekukoma ku ggwanga abantu abaayogera mwe basibuka. Ekikulu kwe kumanya ani ddala yawa ensimbi, ani yasalawo gye ziraga, era ani yaziganyulwamu.

Mu kutunuulira ebimanyiddwa, tulowooza nti ekinaasooka okukyuka kwe kwongera okukakasa ebiri mu biwandiiko. Kino tukiteebereza; tekinnakakasibwa. Ebibiina, abawaayo ensimbi n’abanoonyereza ku ndowooza z’abalonzi bayinza okusaba obujulizi obutegeerekeka obulungi obulaga ani akola endagaano, ani asasula, era ani afuga emirimu gya kampeyini.

Okunoonyereza ku ndowooza z’abalonzi kuyinza okulabika ng’omulimu ogusasulirwa nga emirala. Naye bwe kuba nga kulagiddwa okukozesebwa ekibiina, okumanya ensimbi ezikusasulira gye ziva ne gye ziyita kikulu kyenkanyi n’okumanya ensimbi ekibiina ze kiweereddwa obutereevu gye zivudde.

Reform UK ejja kusigala ng’ettunka n’obuzibu obukosa erinnya lyayo n’emirimu gyayo nga poliisi enoonyereza ku bigambibwa. Abagiwa obuweereza bo bayinza okwolekagana n’obuzibu obutalabika mangu. Bwe kiba tekitegeerekeka ani ddala avujjiridde omulimu, bayinza okutya okugukkiriza ne bwe guba nga gwa bulijjo.

Naye ebyo biyinza obutavaamu singa abanoonyereza bazuula nti tewaali kusasula oba nteekateeka ekwata ku bigambibwa eyatuukirizibwa.

Ekyaliwo mu musango ogufaanagana n’oguno

Mu Novemba 2018, The Guardian yategeeza nti ekitongole ekinoonyereza ku buzzi bw’emisango ekya National Crime Agency kyali kitandise okunoonyereza ku Arron Banks ne Leave.EU. Ebyali bibavunaanibwa byali bikwata ku nsimbi ezituuka ku bukadde bwa pawundi 8 ne kkampuni eyalina akakwate ne Isle of Man.

Ensonga zombi zifaanagana mu ngeri etegeerekeka. Zikwata ku mateeka ga Bungereza agaziyiza ensimbi ezitakkirizibwa oba ezirina akakwate n’amawanga amalala okukozesebwa mu byobufuzi. Era zombi zeetegereza oba omuntu ayitibwamu oba ekitongole ekirala kiyinza okuyisa ensimbi mu mirimu gy’ebyobufuzi.

Naye waliwo n’enjawulo enkulu. Ensonga eya Banks ne Leave.EU yali ekwata ku nsimbi ezaali zaaterekebwa dda mu kampeyini y’akalulu ak’okusalawo ku nsonga y’eggwanga n’engeri kkampuni gye zaali zitegekeddwamu. Eno eriwo kati ekwata ku nteekateeka egambibwa nti yali eteesezza okuyisa ensimbi mu mutabani abeera mu Bungereza. Era ekwata ku nsimbi eziyinza okuba nga zaali ez’okusasulira okunoonyereza ku ndowooza z’abalonzi. Poliisi ya Metropolitan y’ekulembeddemu okunoonyereza kuno.

Mu Sebutemba 2019, National Crime Agency (NCA) teyazuula bujulizi bwa misango mu nsimbi za Banks ne Leave.EU. Teyagenda mu maaso na kikolwa kirala, okusinziira ku mawulire The Guardian ge yafulumya oluvannyuma.

Ekyo kiraga nti ekinaasinga obukulu kati kwe kugoberera ensimbi zonna ezikwatibwako okumanya gye zaava n’ani yazifuga. Okukakasa obukakasa nti waaliwo emboozi eyalimu abantu abalina akakwate n’amawanga amalala tekimala.

Ebiyinza okuva mu kunoonyereza

Kati ab’obuyinza beetegereza engeri Reform UK gy’efugamu ensimbi zaayo n’abakulembeze baayo ab’oku ntikko. Mu wiiki ezijja, kino kiyinza okuleetera ekibiina okumalira ebiseera ku kugoberera amateeka, okukebera ebiwandiiko n’okwetegereza ebyasalibwawo munda.

Abakola okunoonyereza ku ndowooza z’abalonzi bayinza okukosebwa mu ngeri ez’enjawulo. Poliisi bw’eneetegereza ani yasasulira okunoonyereza ekibiina kwe kyalagira, abagikola bayinza okusooka okusaba okukakasibwa obulungi ani akola endagaano n’ani asasula nga tebannakkiriza mulimu.

Ekyo kiyinza okukaluubiriza okukozesa ensimbi ezitayoleka bulungi gye ziva ne gye ziyita. Naye kiyinza obutaba bwe kityo singa ebiwandiiko biraga nti tewaali nsimbi za byabufuzi zaasasulwa oba ezaategekebwa okusasulwa.

Mu myezi mukaaga okutuuka ku 12 egijja, ebibiina ebirala biyinza okwetegereza engeri gye bifugamu ensimbi ezibiweebwa n’ensimbi abalala ze basaasaanya ku lwabyo. Ekinaasalibwawo ab’obuyinza bwe kinaaba kitegeerekeka obulungi, kiyinza okwongera okulaga ekikkirizibwa n’ekitakkirizibwa. N’okuggalawo okunoonyereza nga tewali kikolwa kirala kitwaliddwa kyandiggumizza obukulu bw’okumanya ensimbi gye ziva n’ani azifuga.

Ebiyinza okuddako

Ekisuubirwa okusinga: Singa poliisi egenda mu maaso n’okunoonyereza, ne Reform UK ekolagana nayo naye ensonga ne zitagonjoolwa mangu, ebibiina n’ababiwa obuweereza mu byobufuzi bateeberezebwa okwongera okunyweza ebiwandiiko ebikwata ku nsimbi. Mu wiiki ezijja okutuuka ku myezi 12, bayinza okwongera okukakasa nti abawaayo ensimbi bakkirizibwa amateeka era nti amakubo ensimbi mwe ziyita gawandiikiddwa bulungi.

Enteekateeka egambibwa ey’okuyisa ensimbi mu muntu omulala n’ensimbi eziyinza okuba nga zaali ez’okusasulira okunoonyereza ku ndowooza z’abalonzi bireetera ensibuko y’ensimbi okuba ensonga enkulu mu buzibu obuyinza okukosa emirimu.

Ebisuubirwa bino byandibadde n’obuwagizi obusingawo singa poliisi esaba ebiwandiiko, Reform UK n’esigaza Jukes ne Orr nga bawummuziddwa, oba abawa obuweereza ne basaba okukakasibwa obulungi ani asasula. Byandibadde n’obuwagizi butono singa poliisi esalawo mangu nti tewali nsonga ya kwongera kunoonyereza, oba ebiwandiiko ne biraga nti tewaali nteekateeka yonna.

Ebiyinza okutereera: Singa abanoonyereza bazuula nti Reform UK teyakkiriza kufuna nsimbi ezitakkirizibwa era nti teyazifuga, ekibiina kiyinza okuddamu okuddukanya abakozi baakyo n’okukung’aanya ensimbi nga bulijjo oluvannyuma lw’okunoonyereza.

Ensonga ya Leave.EU eyasooka eraga nti okunoonyereza kuyinza okuggalwawo nga tewali kikolwa kirala kitwaliddwa singa obujulizi ku nsibuko y’ensimbi tebukakasa musango.

Kino kyandisembye okutuukirira singa poliisi terina kikolwa kirala ky’etwala era ebiwandiiko ne biraga nti emirimu gy’ekibiina tegyavujjirirwa nsibuko ya nsimbi ekugirwa amateeka. Kyandibadde kizibu okusuubira singa obujulizi bulaga akakwate wakati w’ensimbi eziva ebweru w’eggwanga n’okusasula okukwatibwako.

Ebiyinza okwonooneka: Singa abanoonyereza bakakasa nti ensimbi eziva ebweru w’eggwanga zaayisibwa mu muntu oba ekitongole mu Bungereza ekikkirizibwa okuwaayo ensimbi, oba nti zaakozesebwa okusasulira okunoonyereza ekibiina kwe kyalagira, Reform UK eyinza okufuna obuzibu obumala ebbanga. Mu myezi mukaaga okutuuka ku 12 egijja, emirimu gyayo egy’okugoberera amateeka n’obukulembeze bwayo biyinza okutaataaganyizibwa.

Abawa obuweereza bayinza okwongera okwekengera okukkiriza ensimbi nga tekitegeerekeka ani ddala azivujjiridde. Kino kiyinza okukendeeza ku makubo agasobola okukozesebwa okusasulira obuweereza obugasa emirimu gy’ebyobufuzi.

Ekyo kyandisembye okubaawo singa poliisi ezuula okusasula okutakkirizibwa okwakolebwa ddala oba n’etwala ebikolwa ebirala ku basangibwa nga bamenye amateeka. Kyandibadde tekisuubirwa nnyo singa ebiwandiiko biraga nti tewali nsimbi zaava ebweru wa ggwanga ne zituuka mu mirimu gy’ekibiina.

Eby’okutunuulira ebiddako

  • Oba Poliisi ya Metropolitan eneebaako ky’ekola ku basangibwa nga bamenye amateeka oba eneeggalawo ensonga nga tewali kikolwa kirala.
  • Ebinaazuulibwa ab’obuyinza ku oba okuwaayo ensimbi oba enteekateeka y’okusasulira okunoonyereza ku ndowooza z’abalonzi byatuukirizibwa, n’ani yavujjirira oba yafuga enteekateeka eyo.
  • Ekiddako Reform UK ky’eneesalawo ku kuwummuzibwa kwa Dan Jukes ne James Orr.
Sources (3)
  1. AP NewsBritish police open criminal investigation into whether Reform UK broke foreign donation rules
  2. theguardian.comArron Banks faces criminal inquiry over Brexit campaign
  3. theguardian.comNo evidence Leave.EU and Arron Banks broke law, says crime agency

Comments

No comments yet.