Verisk etongozza Fraud Discovery okuzuula obufere mu by’obwa yinsuwa

Ekikyuse

Okusinziira ku mawulire ga Quiver Quantitative, nga 8 Ssebutemba 2026 Verisk yatongozza Fraud Discovery, enkola ya kompyuta ey’okuzuula obufere mu by’obwa yinsuwa. Erimu ebitundu ebiyinza okukozesebwa buli kimu kyokka oba awamu: okukung’aanya n’okugabana ebimanyiddwa ku bufere, okwekenneenya ebikwata ku nsonga, okuzuula enkolagana wakati w’abantu n’ebitongole, okukakasa obutuufu bw’ebifaananyi n’ebiwandiiko bya digito, n’okulondoola ensonga ezinoonyerezebwako.

Hiscox, Allianz ne kkampuni ya bannamateeka Weightmans batandise okugikozesa nga yaakatongozebwa. Amawulire ago gagamba nti mu 2024, kkampuni za yinsuwa mu Bungereza zaazuula okusaba okusasulwa okw’obufere 98,400, nga kwonna awamu kwali kwa buwumbi bwa pawundi £1.16.

Lwaki kino kikulu

Ekisinga obukulu si kuba nti waliwo olupapula olupya ku kompyuta olulaga ebikwata ku bufere, wabula enkyukakyuka mu ngeri kkampuni za yinsuwa gye zibunoonyaamu. Okugatta ebikwata ku bantu, ebibiina, endagaano za yinsuwa n’okusaba okusasulwa kiyinza okulaga enkolagana etalabika nga abasalawo ku kuwa yinsuwa, abakola ku kusaba okusasulwa n’abanoonyereza buli kibinja kikozesa ebikwata ku nsonga ebyakyo byokka.

Abakasitoma ab’amazima bayinza okuganyulwa singa ssente ezisasulwa abafere zikendeera, era abanoonyereza ne bassa amaanyi we gasaanidde. Naye waliwo n’obuzibu obukwata ku nkola yennyini: singa etera okuteebereza obufere olw’enkolagana wakati w’abantu oba olw’ebiwandiiko by’etwala ng’ebyakyusiddwa, okusaba okusasulwa okwa bulijjo kuyinza okulwawo okukolebwako.

Ekigezo eky’omugaso si bungi bw’ensonga pulogulaamu z’eteeberezaamu obufere. Kwe kuba nti eyamba abantu okwawula okusaba okusasulwa okw’amazima ku bufere obutegekeddwa awamu, nga tebazitoowerezza bantu beesimbu na kubasaba biwandiiko bingi.

Engeri ebivaamu gye biyinza okubuna

Singa Hiscox, Allianz ne Weightmans bayingiza ebitundu by’enkola eno mu kusalawo kwabwe okwa buli lunaku ku kuwa yinsuwa n’okusasula ababanja, ensonga eziteeberezebwamu obufere ziyinza okutuuka ku banoonyereza nga bukyali. Okusunsula okusaba okwa bulijjo nakwo kuyinza okukozesa ekiseera kitono eky’abakugu.

Singa ekyo kikendeeza ku kusaba okw’obufere okusasulwa, kiyinza okukendeeza ku buzito bw’ensimbi kkampuni za yinsuwa ze zisaasaanya ku kusasula ababanja mu biseera ebiddako eby’okuzza obuggya endagaano.

Naye waliwo ebiwerako ebiyinza okulemesa bino okutuukirira. Ssente ezikekkerezebwa zandibadde zirina okusukka ezisaasaanyizibwa ku mulimu ogw’enjawulo ogw’okuddamu okwekenneenya okusaba. Abafere bayinza okukyusa obukodyo bwabwe. Era kkampuni za yinsuwa zandibadde zikyalina okusalawo oba okukendeera kw’ensimbi ze zifiirwa kunaaziviirako okukendeeza ku bbeeyi ya yinsuwa oba okwongera okusiga ensimbi mu mpeereza y’okusasula ababanja.

Amawulire ago tegakakasa nti ssente ezisasulwa okugula yinsuwa zijja kukka.

Okwekenneenya ani ayinza okuganyulwa oba okukosebwa

• Verisk: Eganyulwa amangu. Okutongoza kuno kwongera ku mpeereza yaayo egatta enkola z’okulwanyisa obufere. Ebitongole ebimenyeddwa ebigikozesa bigiwa omukisa ogusooka ogw’okuyingira mu mirimu gya kkampuni za yinsuwa ne bannamateeka be zikolagana nabo.

• Hiscox, Allianz ne Weightmans: Mu wiiki ezijja bayinza okuganyulwa ate ne bafuna okusoomoozebwa. Okulonda obulungi ensonga ezisooka okukolebwako kuyinza okusumulula abakozi ne bassa amaanyi ku nsonga enzibu. Naye omugaso gw’enkola gujja kusinziira ku ngeri gy’eteekebwa mu nkola n’obutuufu bw’ebigiyingizibwamu.

• Abasaba okusasulwa mu mazima: Ebivaamu biyinza okubatuukako mu myezi mukaaga okutuuka ku 12. Okukendeeza ku ssente ezisasulwa abafere kuyinza okukendeeza ku buzito bw’ensimbi ezisaasaanyizibwa ku kusasula ababanja. Naye obubonero obulaga akabi bw’obufere obutali butuufu bulungi buyinza okwongera ku buzibu bw’okwekenneenya okusaba.

• Ebibiina by’abafere abeekobaana: Bifiirwa singa enkola ekola nga bw’ennyonyoddwa. Abantu oba ebitongole ebiddamu okulabika mu nsonga ez’enjawulo, okusaba okusasulwa okukwatagana, n’ebifaananyi oba ebiwandiiko ebikyusiddwa bifuuka bizibu okukweka mu fayiro ezitakwataganyiziddwa.

Ebiyinza okubaawo

Bye tusuubira, nga kwe kuteebereza okwesigamye ku bimanyiddwa

Ekisinga okusuubirwa: Singa abagikozesa bayingiza ebitundu bye balonze mpolampola mu myezi mukaaga okutuuka ku 12 egijja, abanoonyereza bajja kumala ekiseera kingi ku fayiro ezirimu akabi akasinga ak’obufere. Abantu bajja kusigala nga be basinga okwekenneenya okusaba okusasulwa okukaayanirwa oba okuzibu.

Kino kye kisinga okusuubirwa kubanga enkola erimu ebitundu ebyawukana. Abakozi basobola okwongerako emirimu gye bakola nayo nga tebeetaagisa kukyusa nkola zaabwe zonna omulundi gumu. Okugikozesa ennyo mu kusasula ababanja, okusalawo ku kuwa yinsuwa oba emirimu gy’amateeka kyandiwagidde okusuubira kuno. Okusigala ng’ekozesebwa mu kugezesa kwokka kwandikukendeezezza amaanyi.

Singa ebivaamu biba birungi okusinga bwe tusuubira: Singa okwekenneenya enkolagana n’okukakasa obutuufu bw’ebifaananyi n’ebiwandiiko bivaamu obubonero obwesigika nga bukyali, kkampuni za yinsuwa ziyinza okukendeeza ku banoonyereza abasuŋŋula okusaba okwa bulijjo ne babassa ku nsonga enzibu ez’obufere obw’okwekobaana.

Ekyo kiyinza okunyweza obukuumi mu kusalawo ku kuwa yinsuwa ne mu kusasula ababanja, ate ne kyongera ku ssente ezeetaagisa okutegeka obufere obuddiŋŋana. Amawulire agalaga nti obufere buzuulibwa bulungi, ensonga zimalirizibwa mangu oba enkola ekozesebwa mu mirimu emirala gandiwagidde ekisuubirwa kino.

Singa ebivaamu biba bibi okusinga bwe tusuubira: Singa obukodyo bw’abafere buyita mu kukebera nga tebuzuuliddwa, oba ensonga ezitali za bufere ne zeeyongera okulambibwa ng’ez’obufere, kkampuni za yinsuwa ziyinza okwongera ku mulimu gw’abantu ogw’okukakasa ebikwata ku kusaba mu kifo ky’okugukendeeza.

Okusaba okusasulwa okw’amazima kuyinza okulwawo, ate omugaso gw’enkola ne gusigala ku mirimu mitono egy’okuzuula obufere. Okweyongera kw’ensonga ezirindirira okwekenneenyezebwa oba okulwawo okuteeka enkola mu mirimu kyandilaze nti bino bye bigenda mu maaso. Naye okwekenneenya okusaba amangu nga n’obufere obuzuulibwa bweyongera kyandikendeezezza amaanyi g’ekisuubirwa kino.

Eby’okugoberera ekiddako

• Oba Hiscox, Allianz oba Weightmans banaagamba nti Fraud Discovery esusse ku kugezesebwa, ng’ekozesebwa mu kusasula ababanja, okusalawo ku kuwa yinsuwa, okunoonyereza oba emirimu gy’amateeka.
• Oba Verisk oba abagikozesa banaalondoola ne bategeeza enkyukakyuka ezikakasika mu kuzuula obufere, okulonda ensonga ezisooka okukolebwako, obungi bw’ensonga ze basobola okukolako oba okuzuula ebibiina by’abantu n’ebitongole ebikwatagana.
• Oba Verisk eneemenya kkampuni endala eza yinsuwa oba ab’enkolagana mu by’amateeka abatandise okugikozesa, oba egambe nti abagikozesa kati bongedde okukozesa ebitundu byayo ebirala.