Etumba na Sudan: kokatana ya kura etindi bato básalela nguya ya moi, kasi ntalo ekangi bato mingi nzela

Nini ebongwani

Etumba ekitisi kura oyo Sudan ebimisaka. Liboso ya etumba, ezalaki megawati 4,400; sikoyo ekómi megawati 1,100. Na bisika mingi, kura ekoki kokatana tii ngonga 16, ndenge AP elobi na sango na yango ya nkita.

Lisolo oyo euti na sango oyo AP elobi. Programme ya ONU mpo na bokoli ekanisi ete biloko oyo ebebi na ebongiseli ya kopesa kura ezali na motuya ya dolare miliare 3. Mabota oyo ezali na mbongo ya kosomba bapano ya moi, babateri mpe baaparɛyi oyo ebongolaka kura mpo esalelama na ndako ezali kotya yango likoló ya bandako. Bisaleli yango eutaka na mikili mosusu. Mabota mingi mosusu ezali na makoki ya kosomba yango te.

Mpo na nini likambo oyo ezali na ntina

Likambo ezali kaka kozanga kura te. Bokeseni ezali makasi kati na bato oyo bakoki kofuta mbala moko mpo bázala na kura ntango ekatani mpe baoyo basengeli kozela, ngonga nyonso, soki kura ekozonga.

Mabota oyo ezwaka mbongo oyo bandeko batindelaka bango, to oyo ezali na mbongo ya kosalela, ekoki kobimisa kura na yango moko na nguya ya moi. Mpo na basusu, kokatana ya kura ekoki kobimisa mikakatano ya makasi. Eteyelo ekoki kokangama. Molunge ekoki kokóma makasi koleka na ndako. Insuline ekoki kobeba, to farmasi ekoki kozanga nkisi oyo ebombami na malili.

Kokita ya motuya ya mbongo ya mboka ezali kobakisa bokeseni yango. Bisaleli oyo esengeli mpo na kozwa kura ya moi eutaka na mikili mosusu.

Na kotalela makambo oyo, tokanisi ete kura ekokóma mingi lisalisi oyo moto asengeli kofuta mpo abika, na esika ezala lisalisi ya bato nyonso. Kasi yango ezali kaka ndenge tozali komona ete makambo ekoki kokende. Ekoki kosalema soki kozongisa kura ebongi te mpe soki kozwa bisaleli ya nguya ya moi ekómi mpenza pɛtɛɛ te.

Ndenge mikakatano ekoki kopalangana

Mokakatano ebandaka ntango kura ekómi moke mpe ekatanaka ntango molai. Yango epekisaka bafarmasi oyo ezangi kura ya moi ya lisungi kobomba nkisi na malili ndenge esengeli.

Na molunge, kozanga kura ekoki komema kozanga nkisi. Insuline oyo ebombami ekoki kobeba. Bato ya maladi bakoki kozwa nkisi moke oyo ebombami ndenge esengeli.

Mokakatano yango ekoki kosila soki bafarmasi ezwi bisaleli ya nguya ya moi oyo esalaka malamu, to liziba mosusu ya kura ya lisungi oyo bakoki kotyela motema. Ekoki mpe kosila soki kura ekómi kotambola malamu. Ezali mpe bongo soki bato ya maladi bakoki kokende kozwa nkisi oyo ebombami malamu na bisika mosusu.

Baoyo bazali mbala moko na mpasi ezali bato oyo bazali na mposa ya insuline mpe bafarmasi. Lopitalo mpe ezali na likama, mingimingi mpo na bato ya maladi oyo basengeli kozwa lisalisi ya monganga kozanga kokatana.

Nani azali kokutana na mikakatano

• Mabota oyo ezali na bisaleli ya nguya ya moi: Ezali na mwa libateli mbala moko. Bisaleli oyo batye likoló ya ndako ekoki kokoba kopesa mwa kura ntango kura ya bato nyonso ekatani.
• Mabota oyo ezangi mbongo ya bisaleli ya nguya ya moi: Bomoi ekoki kokóma mpasi koleka na boumeli ya bapɔsɔ. Ntalo ya biloko oyo eutaka na mikili mosusu ezali likoló, mpe kokita ya motuya ya mbongo ya mboka ebakisi mpasi. Yango etiki mabota yango na kokatana ya kura oyo ekoki koumela eteni monene ya mokolo.
• Bafarmasi mpe bato oyo bazali na mposa ya insuline: Bazali na likama mbala moko. Kobomba nkisi na malili ezali likambo oyo esengeli mpo farmasi esala. Ezali biloko ya lokumu te.
• Biteyelo mpe bana kelasi: Mikakatano ebandaka mbala moko. Kokatana ya kura ekoki kotelemisa mateya. Ekoki mpe kosala ete koyekola ezala mpasi koleka na molunge makasi.
• Bato ya bamboka mpe basali ya kura oyo batikali: Bazali na likama oyo ekoki koumela. Bamboka esi ezali konyokwama mingi mpo na kozanga kura. Mpe, ndenge sango yango elobi, banda 2023 pene na ndambo ya banganga-mayele ya liboso ya Sudan na mosala ya kura, ezala na kosala myango to na kobongisa bisaleli, bakei. Yango ekitisi makoki ya kotambwisa mpe kobongisa ebongiseli ya kura.

Ndenge makambo ekoki kokende

Oyo ekoki kosalema mingi koleka: Soki etumba ekobi kobebisa biloko mpe ntalo ya bisaleli oyo eutaka na mikili mosusu etikali likoló, bato bakokoba kotya bisaleli ya nguya ya moi na basanza ezali koya. Kasi mingi ekozala mabota, bakompanyi mpe bafarmasi oyo bakoki kozwa mbongo ya kosalela to mbongo oyo bandeko batindeli bango.

Yango ekosalisa basusu bákoba misala na bango. Kasi bato oyo bazwaka mbongo moke mpe baoyo bafandi na bamboka bakotikala na kokatana ya kura ya ntango molai.

Makambo misato ekomonisa ete nzela yango ezali kokoba: kura ekokoba kokatana pene na ntango oyo ekatanaka sikoyo; bisaleli ya nguya ya moi ekobakisama na bingumba; mpe masango ekokoba koloba ete bato bakoki kofuta ntalo ya bisaleli yango te. Soki kobimisa kura ekómi lisusu malamu mpe eumeli bongo, likanisi yango ekozala lisusu na makasi mingi te. Ekozala mpe bongo soki bato mingi bakómi kozwa bisaleli yango na ntalo moke.

Soki makambo ebongi: Soki ntalo ya bisaleli ya nguya ya moi ekiti mpenza, to soki kozwa yango ekómi pɛtɛɛ mpenza, bafarmasi mpe bapesi mosusu ya misala ya ntina bakoki kotya kura ya lisungi na boumeli ya sanza motoba tii sanza 12 ezali koya.

Yango ekoki kokitisa motángo ya nkisi oyo ebebaka. Ekoki mpe kopesa bato mosusu kura oyo bakoki kotyela motema, longola mabota oyo ezalaki na makoki ya kofuta liboso.

Soki bafarmasi mingi ekómi kosalela nguya ya moi mpo na kobomba nkisi na malili, ekomonisa ete makambo ezali kokende ndenge wana. Ezali mpe bongo soki nkisi oyo ebebaka mpo kura ekatani ekómi moke.

Soki makambo ebebi koleka: Soki bisika ya kobimisa kura ekobi kobeba mpe basali bakobi kolongwa, wana motuya ya mbongo ya mboka ezali kokita, bokeseni kati na baoyo bakoki kofuta mpe baoyo bakoki te ekoki kokóma monene. Yango ekoki komonana na boumeli ya bapɔsɔ mpe kokoba na mbula oyo ekolanda.

Bafarmasi, lopitalo mpe mabota oyo ezangi kura ya lisungi ekokutana na kokatana mingi koleka. Ekokóma mpasi koleka kopesa lisalisi oyo bakoki kotyela motema na bato oyo basalelaka insuline mpe na baoyo basengeli kozwa lisalisi ya monganga kozanga kokatana.

Soki kura oyo ezali ekiti lisusu, insuline ebebi mpe banganga-mayele ya kobongisa bisaleli bakobi kolongwa, yango ekopesa makasi na likanisi ete makambo ezali kobeba ndenge wana.

Makambo ya kolanda sikoyo

• Kura oyo ezali kobimisama mpe ntango oyo ekatanaka: Kotalela soki kura etikali pene na nivo na yango oyo ekiti, to soki ntango ya kokatana ekómi mpenza mokuse.
• Kozwa bisaleli ya nguya ya moi: Kotalela soki bato mosusu mpe bakómi kotya yango, longola mabota oyo esi ezali na mbongo ya kofuta bisaleli oyo eutaka na mikili mosusu.
• Kozwa nkisi oyo ebombami na malili: Kotalela soki bafarmasi elobi ete ezali kobomba nkisi na malili ndenge esengeli, mpe soki nkisi oyo ebebaka mpo na molunge to kokatana ya kura ekómi moke.