Nea asesa
Sɛdeɛ The Citizen Tanzania abɔ amanneɛ no, Wiase Wim Tebea Ahyehyɛdeɛ (WMO) ka sɛ El Niño a ano reyɛ den no bɛkɔ so akɔsi Ɔgyefoɔ 2027. Wɔbu sɛ ɛkame ayɛ ɔha mu 100 sɛ saa na ɛbɛyɛ. Wɔhwɛ kwan sɛ ano bɛyɛ den paa wɔ afe 2026 awieeɛ.
WMO Ɔkyerɛwfoɔ Panyin Celeste Saulo bɔɔ kɔkɔ sɛ ɔpɛ ne nsuyire reyɛ mpɔtam ahodoɔ mufoɔ ho haw dada. Amanaman Nkabom Ɔkyerɛwfoɔ Panyin António Guterres nso kaa sɛ Pacific Po no fa a ɛbɛn asaase mfinimfini no mu nsuo ayɛ hye asene sɛdeɛ ɛtaa yɛ. Ɔkaa sɛ saa ɔhyeɛ no na ɛrema El Niño no ano reyɛ den.
Adɛn nti na ɛho hia
Saa kɔkɔbɔ yi fa asiane a adwuma bɛtumi ahyia ho. Ɛnyɛ wim tebea ho asɛm a ɛyɛ nwanwa kɛkɛ.
Sɛ ɔpɛ anaa nsuyire ka baabi korɔ a aduane ne nneɛma fa ansa na aduru adetɔfoɔ nkyɛn a, ɛbɛtumi aka nnwuma ahodoɔ. Aduane ho nnwuma, wɔn a wɔde nneɛma fa akwan so ne nnwumakuo a wɔde wɔn ho to nsuo anaa ahoɔden so no bɛtumi ahunu sɛ wɔrentumi mfa wɔn ani nto mmerɛ a wɔde bɛyɛ nneɛma, atɔ nneɛma anaa de akɔma adetɔfoɔ no so sɛ kane no.
Yɛn adwene a yɛde nsɛm a yɛwɔ agyina so rebu nea ɛbɛtumi asi ne sɛ, nsakraeɛ a ɛbɛdi kan aba paa no bɛyɛ ahoboa a nnwuma bɛma ayɛ kɛseɛ sɛ biribi sɛe a. Wei kyerɛ sɛ wɔbɛhwɛ wɔn a wɔtɔn nneɛma ma wɔn ne akwan a wɔde fa nneɛma no mu. Wɔbɛsan ahwɛ sɛ nsuo a ɛboro so anaa ɛho a ɛyɛ na bɛtumi aka wɔn adwuma sɛn, ne sɛ nneɛma a wɔbu sɛ wɔde asie no bɛso anaa. Ɛsɛ sɛ wɔyɛ yeinom ansa na ɔhaw bi ama wɔde ahopere ahwehwɛ ano aduro.
El Niño mma nea ɛsi wɔ baabiara nyɛ pɛ. Nanso, ɛma ɛyɛ den sɛ wɔde wɔn ho bɛto nhyehyɛeɛ a egyina sɛ berɛ biara mu wim tebea bɛkɔ sɛdeɛ wɔahyɛ no so.
Sɛnea ɔhaw no bɛtumi atrɛ
Ɔpɛ anaa nsuyire bɛtumi adi kan asɛe kuayɛ. Sɛ nnɔbaeɛ kyɛ anaa ɛso te a, adwadifoɔ ne wɔn a wɔyɛ nnɔbaeɛ ho adwuma no rennya dodow a wɔhwɛɛ kwan no berɛ nyinaa.
Sɛ akwan a wɔde fa nneɛma no nso hyia ɔhaw a, aduane bɛtumi aba baabi, nanso ne fa akɔ baabi a wɔhia no ayɛ den. Ɛba saa a, wɔn a wɔtɔ ne wɔn a wɔtɔn no mu bi nya tumi kɛseɛ wɔ boɔ ne adetɔ ho apam mu sene afoforɔ.
Nnwuma a wɔwɔ afoforɔ a wɔbɛtumi atɔ nneɛma afiri wɔn hɔ, akwan foforɔ a wɔbɛtumi afa so, anaa nneɛma a wɔde yɛ adwuma a wɔakora so no bɛtumi anya akwan pii a wɔbɛfa so akɔ so ayɛ adwuma. Wɔn a ɛsɛ sɛ wɔtɔ wɔn nneɛma wɔ berɛ tiawa pɔtee bi mu no deɛ, akwan a wɔbɛtumi afa so no bɛtumi ayɛ kakra.
Ahoboa a wɔdi kan yɛ bɛtumi ate ɔhaw no so. Wei bɛtumi aboa titire wɔ baabi a wɔda so ara bɛtumi atɔ nneɛma afiri mmeaeɛ foforɔ anaa afa akwan foforɔ so de akɔ.
Wɔn a ɔhaw no bɛtumi aka wɔn
• Wɔn a wɔyɛ kuayɛ wɔ ɔmantam no mu: wɔbɛtumi ahyia ɔhaw wɔ nnawɔtwe a ɛreba no mu. Wim tebea mu nsakraeɛ a ano yɛ den bɛtumi asɛe nnɔbaeɛ ho nhyehyɛeɛ ne tebea a ɛma kuayɛ kɔ yie.
• Aduane ho adwadifoɔ ne wɔn a wɔyɛ nnɔbaeɛ ho adwuma: wɔbɛtumi ahyia ɔhaw wɔ nnawɔtwe a ɛreba no mu. Nneɛma dodow a wɔbɛtumi atɔ ne berɛ a ɛbɛduru wɔn nkyɛn no bɛtumi asesa a wɔnhwɛ kwan.
• Wɔn a wɔhwɛ nsuo ne ahoɔden adwuma so: wɔwɔ asiane mu wɔ berɛ a ɛbɛn yi mu. WMO de saa nnwuma mmienu yi aka wɔn a ɔhaw no bɛtumi aka wɔn ho. Ahyehyɛdeɛ no ka sɛ ɛhia sɛ wɔma wɔn so hwɛ yɛ kɛseɛ.
• Aban mpanimfoɔ a wɔhwɛ atoyerɛnkyɛm ho nsɛm so: wɔwɔ tebea a ɛbɛtumi aboa wɔn na asan ama wɔn adwuma ayɛ den nso mu. Wim tebea ho nsɛm a ɛfiri WMO anaa ɛfa n’adwuma ho bɛtumi aboa wɔn ama wɔadi kan de mmoa akɔ baabi a ɛhia. Nanso, sɛ ɔpɛ anaa nsuyire no ano yɛ den a, adwuma a ɛbɛda wɔn so no bɛdɔɔso.
Ɔhaw a ɛdi akyire ba no mu da hɔ, na emu yɛ duru. Sɛ aduane yɛ hyia ɔhaw a, ɛbɛtumi ama ne kyekyɛ nso ayɛ den. Afei aduane a nnipa bɛnya no ho bɛtumi ayɛ na. Ebia ɔhaw no renkɔsi afuo no anaa ɔkwan no nko ara so. Ɛbɛtumi aba berɛ a wɔde nnɔbaeɛ firi afuo mu rekɔma wɔn a wɔde bɛfa akwan so no.
Nea ɛbɛtumi asi
Nea ɛbɛtumi asi paa
Sɛ WMO nkɔmhyɛ no ba mu, na ɔhaw no ano yɛ den wɔ mmeaeɛ bi sene afoforɔ a, aban ahodoɔ, wɔn a wɔyɛ kuayɛ ne nnwuma a wɔtɔ, kyekyɛ anaa de nneɛma kɔma adetɔfoɔ no bɛma wɔn so hwɛ ne ahoboa ayɛ kɛseɛ. Wɔbɛkɔ so ayɛ saa akɔsi afe 2026 awieeɛ, berɛ a wɔhwɛ kwan sɛ El Niño no ano bɛyɛ den paa no.
Ɛsɛ sɛ wei te ɔhaw no bi so. Nanso, ebia ɛbɛkɔ so ayɛ den sɛ wɔbɛhu sɛdeɛ aduane yɛ ne ne fa akwan so bɛkɔ akɔsi Ɔgyefoɔ 2027.
Wei ne nea ɛbɛtumi asi paa, ɛfiri sɛ WMO afrɛ sɛ wɔnyɛ ntɛm nhyɛ aseɛ nyɛ ahoboa dada. Ahyehyɛdeɛ no nso akyerɛ nnwuma ahodoɔ pii a wɔwɔ asiane mu.
Nea ɛbɛkyerɛ sɛ nsɛm no rekɔ saa kwan yi so bi ne ahoboa ho amanneɛbɔ a wɔde ma nnwuma ahodoɔ pɔtee. Adetɔ anaa nneɛma a wɔde fa akwan so ho nhyehyɛeɛ a wɔasesa nso bɛkyerɛ saa. Kuayɛ, nsuo, ahoɔden anaa akwantuo so hwɛ a wɔama ayɛ kɛseɛ nso bɛka ho.
Nanso, sɛ nkɔmhyɛ foforɔ kyerɛ sɛ El Niño no renkyɛ anaa n’ano renyɛ den sɛdeɛ wɔhwɛɛ kwan a, ɛbɛte saa akwanhwɛ yi mu ahotosoɔ so. Saa ara nso na ɛbɛyɛ sɛ nneɛma yɛ ne ne fa akwan so kɔ so a ɔhaw kɛseɛ biara mma mu.
Sɛ nneɛma kɔ yie
Sɛ wɔde wim tebea ho nsɛm yɛ adwuma wɔ mpɔtam ahodoɔ mu wɔ berɛ a ɛfata mu ansa na wim tebea no asɛe kɛseɛ a, aban mpanimfoɔ ne nnwuma bɛtumi adi kan de nneɛma a wɔhia akɔ mmeaeɛ a ɛhia. Wɔbɛtumi asesa sɛdeɛ wɔyɛ adwuma. Wei bɛtumi ama aduane ne nneɛma foforɔ akɔ so aduru wɔn a wɔhia no nkyɛn daa.
Mfasoɔ a wɔbɛnya ne sɛ adwuma mu haw bɛte wɔ mmeaeɛ a ahoboa a wɔadi kan ayɛ no ne mpɔtam hɔ tebea hyia.
Sɛ aban ahodoɔ bɔ ahoboa a ɛfa mmeaeɛ anaa nnwuma pɔtee ho dawuro, na nnwuma nso de nhyehyɛeɛ a wɔatwerɛ ato hɔ sɛ ɔhaw ba a wɔde bɛyɛ adwuma no di dwuma a, ɛbɛma saa akwanhwɛ yi mu ayɛ den. Sɛ ahoboa no kyɛ, ɛne tebea no nhyia, anaa ɔpɛ ne nsuyire no boro nea wɔayɛ no so a, ɛbɛte mu ahotosoɔ so.
Sɛ nneɛma sɛe
Sɛ El Niño no ano yɛ den wɔ afe 2026 awieeɛ, na ɔhaw a ano yɛ den ka kuayɛ, akwantuo, nsuo ne ahoɔden adwuma saa berɛ no ara a, nneɛma a wɔbɛtumi ayɛ ne nea wɔbɛtumi de afa akwan so no nyinaa bɛtumi ate berɛ korɔ mu.
Ɛba saa a, ɛbɛhia sɛ adwadifoɔ ne wɔn a wɔyɛ nnɔbaeɛ ho adwuma no kɔ so yɛ adwuma wɔ tebea a nneɛma a wɔnya sesa bebree mu kɔsi afe 2027 mfitiaseɛ. Saa berɛ no ara nso na mmoa a ɛhia sɛ wɔde ma ntɛm wɔ atoyerɛnkyɛm mu no bɛdɔɔso.
Sɛ aman no mu adwumayɛbea ahodoɔ anaa WMO bɔ amanneɛ sɛ ɔpɛ anaa nsuyire no ano reyɛ den a, ɛbɛma saa akwanhwɛ yi mu ayɛ den. Saa ara nso na ɛbɛyɛ sɛ wɔn a wɔyɛ aduane anaa wɔde nneɛma fa akwan so no bɔ amanneɛ sɛ wɔn adwuma rehyia ɔhaw.
Sɛ El Niño no ano yɛ den nanso ɛmfa ɔhaw a ano yɛ den mma mpɔtam hɔ a, ɛbɛte saa akwanhwɛ yi mu ahotosoɔ so. Sɛ ahoboa a wɔayɛ no tumi si ɔsɛeɛ no ano nso a, ɛbɛte mu ahotosoɔ so.
Nea ɛsɛ sɛ wɔhwɛ afei
• WMO nkɔmhyɛ foforɔ a ɛbɛba akɔsi Ɔgyefoɔ 2027. Ne titire ne sɛ wɔbɛkɔ so ahwɛ kwan sɛ El Niño no bɛkyɛ saa na n’ano ayɛ den wɔ afe 2026 awieeɛ anaa.
• Ɔpɛ anaa nsuyire ho amanneɛbɔ a ɛfiri aman no mu adwumayɛbea a wɔhwɛ wim tebea ne nsuo tebea so. Ne titire ne nea ɛka kuayɛ, akwantuo, nsuo, ahoɔden anaa mpataayi.
• Ahoboa pɔtee a aban ahodoɔ ne nnwuma bɛyɛ wɔ nna ne nnawɔtwe a ɛreba no mu.
Comments
No comments yet.