Abapalastiina batya ebikolwa eby’obukambwe eby’abasenga Abayisirayiri ebyeyongera mu West Bank ng’okulonda kwa Yisirayiri kusembera

Ekikyuse

Mahmoud Tubassi n’ab’omu maka ge mu Jalud bagamba nti abavubuka Abayisirayiri abasenga ku ttaka ly’Abapalastiina abasukka mu 12 bamaze emyezi nga esatu nga beetooloola amaka gaabwe mu West Bank kumpi buli lunaku. Okusinziira ku mawulire ga NBC News, babakuba amayinja era babatiisatiisa okubatta. NBC yawaayo amawulire gano nga 9 Ssebutemba, ng’ebikolwa eby’obukambwe eby’abasenga byeyongera ate ng’okulonda kwa Yisirayiri kusembera.

Lwaki kino kikulu

Abantu bayinza okutuuka okutya okuva mu maka gaabwe nga tewali n’omu tannabagobamu. Singa okutiisibwatiisibwa okuddiŋŋana kubaleetera okuwulira nti okutambula ku nguudo, okugenda mu nnimiro, okutuuka ku mazzi oba okukola emirimu egya bulijjo si kwa mirembe, amaka gatandika okwekomako ne gasigala mu kifo kye gasobola okwekuumiramu. Eyo y’akabi akakulu akali mu mbeera eno.

Ebikolwa eby’obukambwe ebikolebwa okwetooloola amaka agamu biyinza okussa ekitundu ky’ekyalo kyonna ku bunkenke. Kino kibaawo abantu bwe balekera awo okukozesa ettaka eririraanyeewo, bwe bakyusa engeri gye bakolamu emirimu gyabwe, oba bwe basalawo nti okuvaawo kye kisinga okubakuuma.

Okusembera kw’okulonda kuyinza okwongera ku kutya, naye amawulire gano tegakakasa nti okulonda kwe kwavaako obulumbaganyi obwogerwako.

Mu ndaba yaffe ey’ebiyinza okuddako, nga kuno kuteebereza kwesigamiziddwa ku biriwo, singa embeera eno egenda mu maaso nga abantu tebasobodde kuddamu kutambula na mirembe mu ngeri ey’olubeerera, amaka agakoseddwa gajja kusooka kukendeeza ku ntambula n’enkozesa y’ettaka. Emyezi bwe gineeyongera okuyitawo, abantu abasingawo bayinza okuwulira nga bawalirizibwa okuvaawo.

Embeera ng’eno lwe yasembayo okubaawo

Amawulire ga Guardian aga Okitobba 2022 gaayogera ku bukambwe obwali bweyongedde, obulumbaganyi bw’abasenga n’obutali butebenkevu mu West Bank, ng’ebula ekiseera kitono okulonda kwa Yisirayiri okwa 1 Novemba kutuuke.

Ekifaanagana mu mbeera zombi kitegeerekeka: Abapalastiina abatali balwanyi baali batiisibwatiisibwa ku maka gaabwe, mu ntambula zaabwe, ku ttaka lyabwe ne mu mirimu mwe baggya ekyokulya, mu kiseera eky’obunkenke mu byobufuzi.

Naye enjawulo nayo nkulu. Obukambwe obweyongera mu 2022 bwalimu ekikwekweto ekinene eky’amagye ga Yisirayiri, ebikolwa by’abalwanyi n’ebikwekweto ebyattirwamu abantu. Amawulire ga NBC agaliwo kati gasinga kwogera ku bigambibwa nti ab’omu maka ga Tubassi batiisibwatiisibwa enfunda n’enfunda okwetooloola awaka waabwe.

Ebyaddirira biraga akabi akava mu bantu okumala ekiseera nga baziyizibwa okutuuka mu bifo bye beetaaga. We gwatuukira mu Ssebutemba 2023, lipoota y’Ekibiina ky’Amawanga Amagatte eyajulizibwa AP yali eraga nti Abapalastiina abasukka mu 1,100 baali bawaliriziddwa okuva mu maka gaabwe okuva ku ntandikwa ya 2022, era ebyalo bitaano byali bisigadde nga temuli bantu.

Ekyo tekiraga nti kye kijja okutuuka ku Jalud. Naye kiraga ebirina okutunuulirwa: oba abantu bakyasobola okubeera mu maka gaabwe, okutambula ku nguudo, okufuna amazzi n’okukozesa ettaka.

Engeri ebizibu gye biyinza okubuna

Singa okutiisibwatiisibwa kulemesa abantu okutuuka mu nnimiro, ku nguudo, ku mpeereza oba ku mazzi nga bali mirembe, amaka gayinza okusooka okukendeeza ku ntambula n’enkozesa y’ettaka. Singa emiziziko egyo giwangaala oba ne gyeyongera, okulemererwa okukola ebyabulijjo kuyinza okuvaamu okufiirwa emirimu egibayimirizaawo, ne kibongera okuwulira nga balina okusenguka.

Kisoboka okuziyiza ebyo okugobereragana. Obukuumi obukola, amateeka okussibwa mu nkola n’abantu okuddamu okusobola okutuuka mu bifo bye beetaaga byandisobozesezza amaka okuddamu okutambula nga bulijjo, ng’okutaataaganyizibwa tekunnabawaliriza kuvaawo.

Okwekenneenya ebiyinza okuvaamu

• Ab’omu maka ga Tubassi, mu kiseera kino: Okutiisibwatiisibwa n’okukubibwa amayinja ebigambibwa okubaawo kumpi buli lunaku biyinza okukosa obukuumi bwabwe n’okubalemesako okutambula okwetooloola awaka waabwe.
• Ebyalo by’Abapalastiina ebiriraanyeewo, mu myezi mukaaga okutuuka ku 12: Singa obukambwe bugenda mu maaso nga n’okutuuka ku ttaka, ku nguudo oba ku mazzi kutaataaganyizibwa, emirimu egibayimirizaawo n’obusobozi bwabwe obw’okusigala mu kitundu biyinza okwongera okukosebwa.
• Ab’obuyinza mu Yisirayiri abavunaanyizibwa ku bukuumi n’okuyita mu bifo, mu wiiki ezijja: Amawulire agagenda mu maaso ag’okutiisibwatiisibwa goongera okulaga obwetaavu bw’okukola ebikuuma abantu abatali balwanyi n’okubasobozesa okutuuka gye balaga mu bulamu obwa bulijjo. Naye amawulire ga NBC tegakakasa ebyo ab’obuyinza bye bakoze ku nsonga eno.

Ebiyinza okuddako

Ekisinga okusuubirwa: Singa embeera eyogerwako egenda mu maaso nga abantu tebannaddamu kusobola kutambula na mirembe mu ngeri ey’olubeerera, amaka agali okumpi gayinza okukyusa entambula zaago n’enkozesa y’ettaka mu wiiki oba emyezi egijja.

Kino kye tusinziirako mu kusuubira ebiddako kubanga NBC eyogera ku mbeera emaze emyezi esatu, ate nga tewali kikolwa kikakasiddwa ekyagikomya ekyogerwako. Ebikolwa eby’obukambwe okuddiŋŋana, okweyongera okulemesebwa okutuuka mu bifo oba abantu okukyusa entambula zaabwe byandyongedde okulaga nti kino kye kigenda mu maaso.

Singa embeera erongooka: Singa obukuumi obukola oba okussa amateeka mu nkola bikomya okutiisibwatiisibwa okwogerwako, era amakubo agali okumpi ne gasigala nga gayitikamu, amaka gayinza okuddamu okutambula n’okukozesa ettaka nga bulijjo mu nnaku oba emyezi.

Okumala ekiseera nga tewali bikolwa ng’ebyo, n’abantu okuddamu okusobola okukozesa enguudo, okufuna amazzi, okulunda oba okugenda okukola, bye byandiraze nti embeera erongooseddwa.

Singa embeera eyonooneka: Singa okutiisibwatiisibwa kubuna ne kutuuka ku maka amalala era ne kulemesa nnyo abantu okutuuka ku ttaka, ku nguudo oba ku mazzi, emirimu egibayimirizaawo giyinza okukendeera. Abantu mu byalo bayinza okwongera okuwulira nga bawalirizibwa okuvaawo mu myezi mukaaga okutuuka ku 12.

Obulumbaganyi okutuuka ku maka amalala, abantu okuziyizibwa okufuna ebyetaago ebikulu n’obujulizi obukakasa nti waliwo abavaawo byandiraze nti embeera egenda mu kkubo eryo.

Eby’okutunuulira ebiddako

• Oba amawulire ageesigika ganaakakasa nti okutiisibwatiisibwa okwetooloola amaka ga Tubassi kukyagenda mu maaso oba nti kukomye okumala ekiseera.
• Oba okutuuka ku ttaka, ku nguudo, ku mazzi ne ku mpeereza eza bulijjo kweyongera okukaluba oba abantu baddamu okusobola okubituukako.
• Oba amaka mu bitundu bya West Bank ebikoseddwa gakendeeza ku nkozesa y’ettaka, gavaawo, oba gasobola okusigalawo nga abantu bakyasobola okutuuka gye beetaaga na mirembe.