Kokitisama ya lisalisi ekoki kokangisa bisika 36 ya bokolongono na Sudan

Nini ebongwani

Lokola mbongo ya lisalisi ezali kokita na mokili mobimba, bakanisi ete bisika 36 oyo International Rescue Committee (IRC) esungaka mpo na kopesa lisalisi ya bokolongono na Sudan ekokangama na mbula oyo. Yango ekolongola lisalisi ya ntina epai ya bato oyo motángo na bango ekanisami na 473,700, ndenge Associated Press elobi.

Bisika mosusu ezwi mbongo ya kosalisa yango ekoba kosala mpo na mwa ntango. Bakanisi ete mbongo yango ekokoka kaka tii na nsuka ya sanza ya libwa.

Mpo na nini likambo oyo ezali na ntina

Bokangami yango ekobakisela mikakatano misala ya bokolongono oyo ebebá makasi banda bitumba ebandaki na sanza ya minei ya 2023. Bitumba yango ezali kati na mampinga ya Sudan mpe etuluku ya basoda ya Rapid Support Forces.

Na sanza ya libwa ya 2024, Ebongiseli ya mokili mobimba mpo na bokolongono elobaki ete, na bisika oyo ebebaki koleka, bisika ya bokolongono oyo ekangamaki to ezalaki kosala kaka moke ekómaki tii na 70–80%.

Bato ya maladi oyo bakozanga lisalisi pene na bango bakoki kosala mibembo ya ntalo mingi mpe ya likama mpo na koluka lisalisi mosika. AP News

Ebongiseli ya Minganga bazangi ndelo, MSF, elobi ete maladi ya makasi ezali kopalangana. Elobi ete kopalangana ya maladi ya bundu na Darfur ekómi makasi mingi. Elobi mpe ete soki 75% ya bato oyo bazwi bundu bazwaki mangwele te. Choléra mpe malaria ezali kopalangana na Sudan.

Naino eyebani polele te soki bokangami ya bisika yango ekobakisa kopalangana ya maladi na ndenge nini. AP News

Ndenge mikakatano ekoki kokóma na bisika mosusu

Soki bato ya maladi bakoki kokóma epai ya baoyo bazali kokoba kopesa lisalisi, bakoki kokóma mingi kuna na boumeli ya mwa bapɔsɔ. Na ntango yango, bisika oyo ezali naino kosala ekozala moke koleka.

Bisika yango ekoki koyamba bato ya maladi mingi koleka. Nzokande, bankisi, lisalisi ya kosalisa bato oyo bazali kobɛla mpo na kozanga bilei ya kokoka, mpe basali ekoki kozanga.

Mikakatano yango ekoki kopekisama soki mbongo mosusu ezwami to lisalisi ya ntango mokuse ebakisami. Kozwa lisusu bankisi mpe biloko ya mosala, to kokoka kosala mibembo na bokengi koleka, ekoki mpe kopekisa yango.

Ndenge bato bakoki kozwa mpasi

Bato oyo bazalaki kozwa lisalisi na bisika oyo ekokangama bakozanga mbala moko lisalisi ya ntina. Bakosengela mpe kosala mibembo ya mpasi koleka mpo na kozwa yango.

Basali ya bokolongono bakoki kobungisa misala na bango ntango bisika yango ekokangama. Yango ekoki kokitisa makoki ya kosalisa bato na bisika yango na boumeli ya mwa mikolo.

Bisika oyo ekotikala polele ekoki koyamba bato ya maladi mingi koleka, mingimingi na bisika oyo maladi ezali kopalangana. Yango ekoki kobimisela bango mikakatano soki bakoki te kobatela basali, bankisi mpe esika ya kokoka mpo na koyamba bato yango.

Makambo oyo ekoki kosalema

Tala ndenge tokanisi ete makambo ekoki kokende, na kotalela makambo oyo toyebi. Ezali makanisi ya makambo oyo ekoki kosalema, kasi ezali makambo oyo toyebi na ntembe te te.

Oyo emonani ete ekoki kosalema koleka: Soki mbongo mosusu eyei te liboso ete lisalisi ya ntango mokuse esila, bato ya maladi mingi koleka bakoluka lisalisi na bisika oyo ekotikala polele tii na nsuka ya sanza ya libwa. Bato bakoyangana na bisika oyo ezali naino na basali mpe biloko ya mosala.

Yango nde tozali kokanisa libosoliboso mpo bokangami esili kobongisama mpe lisalisi ya ntango mokuse ekoumela te.

Soki bato ya maladi bakómi mingi, misala ya bokolongono ekómi kosalema na mpasi mpe bankisi ekobi kozanga, yango ekomonisa ete makambo ezali kokende na ndenge oyo. Soki lisalisi ya mbongo ebakisami to misala ezongeli kosalema, yango ekokitisa likoki ya makambo yango kosalema.

Soki makambo ebongi: Soki bapesi ya lisalisi to bibongiseli ya lisalisi bazwi mbongo mpe biloko ya mosala liboso ete lisalisi ya ntango mokuse esila, bisika mosusu oyo ezali na likama ya kokangama ekoki kokoba kosala nsima ya sanza ya libwa.

Yango ekosala ete bato bákoba kozwa lisalisi ya monganga mpe mangwele pene na bango. Lisalisi mpo na baoyo bazali kobɛla mpo na kozanga bilei ya kokoka ekokoba mpe. Bato oyo basengeli kokende koluka lisalisi na bisika mosusu bakozala moke.

Kobakisama ya lisalisi ya mbongo, bisika kokoba kosala nsima ya sanza ya libwa mpe kozwa lisusu biloko ya mosala ekomonisa ete makambo ezali kokende na ndenge oyo.

Soki makambo ebebi koleka: Soki lisalisi ya mbongo ekobi kokita, mibembo etikali ya likama to ya ntalo oyo bato bakoki kofuta te, mpe maladi ekobi kopalangana, bisika oyo ekotikala ekoki kokitisa misala na yango. Yango ekoki kosalema na bapɔsɔ oyo ezali koya mpe kokoba na boumeli ya sanza 6–12. Bato ya maladi mingi koleka bakoki bongo kozanga lisalisi na ntango oyo basengeli na yango.

Soki bisika mosusu ekangami mpe bato oyo bazwi maladi oyo ezali kopalangana bakómi mingi, yango ekomonisa ete makambo ezali kokende na ndenge oyo. Bilembeteli oyo ekomonisa ete bato bakoki kokóma te na bisika ya kozwa lisalisi ekondimisa mpe yango. Soki bisika ya bokolongono ezwi lisusu makoki ya kosalisa bato, likoki yango ekokita. Ekozala mpe bongo soki bato mingi koleka bakoki kozwa mangwele to lisalisi ya monganga.

Oyo esengeli kolandela sikoyo

Esengeli kotala soki bisika oyo IRC esungaka ekokangama to ekozwa mbongo ya kokoba kosala nsima ya sanza ya libwa.

Esengeli mpe kotala soki bapesi ya lisalisi mpe bibongiseli ya lisalisi bakozwa mbongo mosusu mpo na misala ya bokolongono mpe bankisi.

Na nsuka, esengeli kolandela makambo oyo baoyo bapesaka lisalisi bakoloba mpo na makoki na bango. Bakoki kosalisa bato mingi to moke koleka mpo na bundu, choléra mpe malaria? Makoki na bango ya kopesa mangwele mpe kosalisa bato oyo bazali kobɛla mpo na kozanga bilei ya kokoka ebakisami to ekitisami?