Tung Chee-hwa, mokambi ya liboso ya Hong Kong nsima ya bozongisi yango na Chine, akufi na mbula 89

Nini esalemi

Biro ya Tung Chee-hwa eyebisi ete akufi mokolo ya mibale, na mbula 89. Azalaki mokambi ya liboso ya guvɛrnema ya Hong Kong nsima ya bozongisi yango na bokonzi ya Chine na 1997.

Tung, oyo azalaki liboso mokonzi monene ya mombongo ya komema biloko na masuwa, aponamaki na Beijing mpo na kokamba Hong Kong ntango ekómaki etúká ya Chine oyo etambwisami na ndenge ya sipesiale. Atikaki bokonzi na 2005.

Leung Chun-ying, oyo mpe akambá Hong Kong, alobi ete Tung asalisaki mpo na kosalela ebongiseli ya «ekólo moko, bibongiseli mibale». France 24

Mpo na nini likambo yango ezali na ntina

Ntango Tung azalaki kokamba Hong Kong, engumba yango ekutanaki na crise ya mosolo na Azia, gripɛ ya bandɛkɛ, bokono ya SARS oyo epalanganaki na 2003, mpe milɔngɔ minene ya bato oyo babimaki mpo na kotɛmɛla guvɛrnema. Makambo yango nde etikalá na lisolo ya bambula ya liboso ya bokonzi ya Chine na Hong Kong. France 24

Liwa na ye ekoki kopesa esika monene na milulu ya bakonzi mpo na kokundola ye, mpe na ndenge ekeseni oyo bato balimbolaka mbongwana wana ya bokonzi. Lisusu, moto moko oyo asanganaki ye moko na kotya guvɛrnema ya nsima ya 1997 azali lisusu na bomoi te.

Kokokanisa na oyo esalemaki na Macao

Edmund Ho Hau-wah, mokambi ya liboso ya Macao nsima ya bozongisi yango na Chine, akoki kokokanisama na Tung na makambo mosusu kaka. Bango mibale bautaki na mokili ya mombongo mpe baponamaki na boyokani ya Beijing mpo na kokamba bateritware oyo ezalaki liboso bakoloni, na ebongiseli ya «ekólo moko, bibongiseli mibale». SCMP

Kasi nkita ya bisika yango mibale ezalaki na makambo ekeseni mpenza. Na Macao, nkita oyo esimbami na tourisme mpe masano ya mbongo ekolaki tii ekómisaki yango esika ya liboso na mokili mpo na masano yango. Motuya ya biloko mpe misala nyonso oyo ebimisamaka kuna na mbula moko, to PIB, emataki longwa na $6.5 miliara na 1999 tii na $46 miliara na 2023. Nzokande, komitungisa ezalaki mpo nkita etyelaki masano ya mbongo motema mingi mpe bato bazalaki na maponi mingi te ya misala mpo na bomoi na bango ya mosala. AP

Hong Kong, na ngámbo na yango, ekɔtaki na bambula ya liboso nsima ya bozongisi na Chine na kati ya crise ya mosolo, bokono oyo ezalaki kopalangana mpe botɛmɛli ya bato. France 24

Bokokanisi yango emonisi ete bibongiseli oyo etyami na ntango ya mbongwana ya bokonzi mpo misala elanda ndenge ezalaki ekoki kosalisa bato bátia motema. Kasi ndenge nkita etongami mpe mikakatano oyo euti libándá ezali na bopusi likoló ya soki kotya motema wana ekomema matomba epai ya bato mingi to ekosuka kaka epai ya ndambo ya bato.

Makambo oyo ekoki kolanda

Mpo na guvɛrnema ya Hong Kong, milulu ya kokundola Tung ekoki kopesa makasi na ndenge bakonzi balobelaka ebandeli ya etúká yango oyo etambwisami na ndenge ya sipesiale. Ekoki mpe kotinda bato bátalela lisusu malamumalamu mikakatano mpe mobulu oyo ezalaki ntango azalaki na bokonzi. Yango ekotalela ndenge bakonzi bakolobela misala na ye ntango bakokumisa ye.

Soki bato batye lisusu likebi na eleko Tung akambaki, bato ya mayele na lisolo, bibombelo ya mikanda mpe bibongiseli ya bana-mboka bakoki kobakisa milende mpo na kobatela mpe koyekola masolo ya crise ya mosolo, makama ya bokolongono ya bato mpe botɛmɛli oyo emekaki guvɛrnema yango na bambula na yango ya liboso. France 24

Mpo na bakompanyi oyo misala na yango esɛngaka ete bibongiseli ya bokonzi ezala na bolandi, liwa yango moko ebongoli politiki moko te to mobeko moko te ya kosala mombongo. Kasi soki bato bataleli lisusu na mozindo eleko ya ebandeli ya guvɛrnema yango, masolo na miso ya bato ekoki kotala mingi bolandi ya bibongiseli mpe likoki ya koyeba liboso ndenge makambo ekotambola, oyo bakompanyi yango epesaka motuya.

Ndenge makambo ekoki kokende

Oyo tokanisi ete ekoki kolanda, na kotalela makambo oyo toyebi:

Oyo ezali na mabaku mingi ya kosalema: Soki maloba mosusu ya kokumisa Tung etye liboso mosala na ye na mbongwana ya bokonzi ya 1997, na mikolo to bapɔsɔ oyo ezali koya bato bakoki kokundola ye libosoliboso lokola moto oyo asalisaki Hong Kong eleka longwa na bokonzi moko kino na mosusu. Na ntango yango, masolo oyo ezongeli eleko na ye ekotala lisusu crise ya mosolo na Azia, SARS mpe botɛmɛli ya 2003.

Yango nde ezali na mabaku mingi ya kosalema mpo Leung asilá kotya likebi na ebongiseli ya «ekólo moko, bibongiseli mibale», mpe masolo oyo epesami na ntina na bokonzi ya Tung elobeli ezala mosala na ye na ebandeli ya guvɛrnema yango, ezala mikakatano makasi oyo akutanaki na yango. Maloba mosusu ya kokumisa ye oyo elobeli makambo yango mibale ekopesa makanisi wana makasi; soki bato basuki kaka na mayebisi ya mikuse ya liwa, mabaku na yango ekokita.

Soki makambo ekendi malamu: Soki milulu ya kokundola Tung elobeli bomoi na ye elongo na mikakatano ya nkita mpe ya bokolongono ya bato oyo abatelaki bokonzi na kati na yango, bibombelo ya mikanda, balukiluki mpe bibongiseli ya bana-mboka bakoki, na basanza oyo ezali koya, kopesa mbongo mpe makoki mosusu mingi mpo na kobatela mikanda ya bambula ya liboso ya guvɛrnema yango mpe masolo ya ndenge mikakatano etambwisamaki.

Yango ekoki kopesa bato mingi nzela ya kozwa mikanda mpe matatoli ya ntango wana, mpe kolendisa misala ya koyebisa lisolo oyo etali bolandi ya bibongiseli ya bokonzi. Soki bamanyoli misala ya kobatela mikanda, ya mateya to ya kokundola eleko yango, ekozala elembo oyo epesi nzela wana makasi.

Soki makambo ekendi mabe: Soki kokundola Tung etye mingi likebi na matata oyo esilaki te na mbula mwambe oyo akambaki, na bapɔsɔ oyo ezali koya masolo mibale ekoki kokabwana lisusu makasi: na ngámbo moko, bakonzi bakokumisa mosala na ye na mbongwana ya bokonzi; na ngámbo mosusu, bato bakotɔnda na komonisa bozangi ya politiki na ye, makama ya bokolongono ya bato mpe botɛmɛli.

Yango ekoki kokitisa likoki ya kozala na lisolo ya bambula ya liboso ya guvɛrnema yango oyo bato bakoki koyokana na yango. Soki maloba oyo ezali kotya masolo yango mibale ngámbo na ngámbo ekobi, ekozala elembo ete makambo ezali kokende na nzela wana.

Makambo ya kolandela

• Soki biro ya Tung to guvɛrnema ya Hong Kong ekoyebisa bibongiseli ya bokundi, matánga to milulu ya bakonzi mpo na kokundola ye.
• Soki bato ya politiki mpe bibongiseli bakolobela oyo atiki na kotalela bozongisi Hong Kong na Chine, ndenge akambaki na ntango ya mikakatano, botɛmɛli ya bato, to makambo yango esangani.