Serwië se militêre eerbewyse by Mladić se begrafnis ontlok kritiek op EU-toetreding

Wat verander het

Hierdie berig is gegrond op AP News-verslaggewing. Serwië het Ratko Mladić Maandag met militêre eerbewyse in Belgrado begrawe; patriarg Porfirije het die diens gelei, weermagsoldate het sy kis, met ’n vlag bedek, gedra en verskeie ministers het dit bygewoon. Die president van die Europese Kommissie, Ursula von der Leyen, en die president van die Europese Raad, Antonio Costa, het gesê die amptelike steun weerspreek die waardes waarop Serwië se pad na EU-lidmaatskap berus.

Mladić is dood terwyl hy ’n lewenslange vonnis vir oorlogsmisdade uitgedien het. Die kommissaris vir uitbreiding, Marta Kos, het ’n besoek aan Serwië gekanselleer en gesê die begrafnis was ’n toets; die Kommissie ondersoek die gevolge, maar het nog geen aangekondig nie.

Waarom dit saak maak

Dit verander ’n seremoniële keuse in ’n probleem vir EU-toetreding. Serwië staan nie meer slegs onder die vergrootglas oor demokratiese agteruitgang en kommer oor munisipale verkiesings nie; daar is nou ’n openbare dispuut oor of sy staatsinstellings hulself van ’n veroordeelde oorlogsmisdadiger kan distansieer.

Die onmiddellike koste is politieke invloed. Brussel het ’n tydlyn: sy uitbreidingsverslag verskyn gewoonlik laat in Oktober of vroeg in November, naby ’n moontlike Serwiese parlementêre verkiesing. Belgrado moet moontlik nou twee mededingende drukgroepe tegelyk hanteer: om nasionalistiese steun tuis te behou én geloofwaardigheid te handhaaf by die blok waarby dit volgens sy eie verklaring wil aansluit.

Ons vooruitsig (ingeligte bespiegeling): die waarskynlikste korttermynuitkoms is groter druk en skerper taal, nie onmiddellike straf nie. Maar indien die Kommissie hierdie hersiening omskep in ’n voorwaarde vir toetredingsvordering of befondsing, kan die dispuut verder as Belgrado strek. Munisipaliteite en ontvangers van EU-gesteunde projekte kan minder sekerheid oor finansiering ervaar. Kos het reeds gewaarsku dat Serwië toegang tot sowat €1,5 miljard in EU-fondse kan verloor weens kommer oor verkiesings.

Die historiese parallel

In Maart 2005 het die EU die begin van Kroasië se toetredingsonderhandelinge uitgestel omdat volle samewerking met die Internasionale Straftribunaal vir die voormalige Joego-Slawië ’n voorwaarde was, volgens die Europese Kommissie se Kroasië-tydlyn.

Die ooreenkoms is duidelik: EU-lidmaatskap kan ’n hek word wat beheer word deur optrede wat verband hou met aanspreeklikheid vir oorlogsmisdade in Joego-Slawië. Die verskil is ook belangrik. Kroasië het te staan gekom voor ’n praktiese vereiste vir samewerking met die tribunaal en ’n formele uitstel; Serwië word gekonfronteer met veroordeling oor amptelike eerbewyse by ’n begrafnis, terwyl die gevolge nog ondersoek word.

Kroasië het later van 2005 tot 2011 onderhandel, sy toetredingsverdrag in Desember 2011 onderteken en op 1 Julie 2013 by die EU aangesluit, soos die Europese Sentrale Bank aangeteken het. Dit dui daarop dat die nuttige les nie is dat Serwië op Kroasië se uitkoms afstuur nie, maar dat Brussel waardegeskille in konkrete toetredingshindernisse kan omskep. Let daarop of dit verkies om dit hier te doen.

Hoe die gevolge kan versprei

’n Strenger uitbreidingsevaluering kan toegang tot EU-finansiering meer voorwaardelik maak en die begrafniskontroversie by vorige kommer oor verkiesingsonreëlmatighede voeg. Indien dit ’n befondsingsmaatreël word, kan plaaslike ontvangers van EU-gesteunde projekte planne uitstel of met minder kapasiteit werk.

Daardie kettingreaksie is nie outomaties nie. Dit hang daarvan af of EU-instellings verder as veroordeling beweeg en of enige maatreël toegang tot befondsing raak. Die Kommissie kan sy reaksie eerder beperk tot kritiek in die uitbreidingsverslag en bestaande reëlings onaangeraak laat.

Impakbeoordeling

• Serwiese regering: blootgestel, weke: Ministeriële bywoning en militêre eerbewyse plaas amptelike optrede in die middelpunt van EU-ondersoek net voor die siklus vir die uitbreidingsverslag.
• Europese Kommissie: gemeng, weke: Sy openbare veroordeling verhoog die druk om te wys dat toetredingswaardes gevolge inhou, terwyl enige optrede Serwië se kandidatuur en politieke verdeeldheid in die EU moet navigeer.
• Serwië se toetredingsadministrasie: benadeel, 6–12 maande: ’n Nuwe waardegeskil kan politieke struikelblokke byvoeg bo en behalwe die reeds geïdentifiseerde kommer oor demokratiese agteruitgang.
• Munisipaliteite en ontvangers van EU-befondste projekte: blootgestel, 6–12 maande: Sekerheid oor finansiering kan verswak indien die vroeëre waarskuwing oor ongeveer €1,5 miljard ’n beperking of voorwaarde word.

Scenario’s

Waarskynlikste: Indien die Kommissie met sy hersiening voortgaan sonder om voor die verslagsiklus ’n formele strafmaatreël te verkry of te kies, voeg die uitbreidingsverslag die begrafnis by Serwië se breër kommer oor waardes en demokratiese agteruitgang. Dit sal druk op Belgrado verhoog sonder om toetreding of befondsing onmiddellik op te skort. Sterker kritiek sonder ’n formele straf sal hierdie pad steun; ’n spesifieke beperking op befondsing of toetreding sal dit omverwerp.

Positiewe uitkoms: Indien Serwiese owerhede staatsinstellings sigbaar van die begrafniseerbetoons distansieer voor of tydens die uitbreidingshersiening, kan die episode ’n minder volhoubare struikelblok word en meer sekerheid vir EU-gekoppelde projekte behou. Openbare EU-erkenning van regstellende optrede, of geen nuwe konkrete gevolg in die verslag nie, sal in dié rigting wys.

Negatiewe uitkoms: Indien EU-besluitnemers tot die gevolgtrekking kom dat amptelike steun op ’n volgehoue skending van waardes dui, kan hulle ’n voorwaarde of vertraging aan toetredingsvordering of befondsing koppel. Dit sal Serwiese owerhede en plaaslike projekontvangers dwing om vir verminderde EU-gesteunde kapasiteit te beplan, en die binnelandse afruil tussen nasionalistiese steun en integrasie verskerp. ’n Beperking, voorwaarde of vertraging met befondsing sal hierdie pad bevestig.

Waarna om volgende op te let

• Die Europese Kommissie se uitbreidingsverslag laat in Oktober of vroeg in November: of dit amptelike steun vir die begrafnis as ’n toetredingskwessie behandel of ’n gevolg noem.
• Enige besluit van die Kommissie oor toetreding, befondsing of betrokkenheid by Serwië.
• Serwië se reaksie: of amptenare openbare stappe doen om die EU se beswaar aan te spreek, of volhou dat die staat se rol beperk was tot die handhawing van orde.