Amerika ewerezezza okuyingiza omwenge, ebiva mu mata n’emmotoka okuva e Canada

Ebikyuse

Okusinziira ku mawulire ga BBC News, Pulezidenti Donald Trump ku Lwokubiri yafulumizza ebiragiro eby’obwapulezidenti ebiwera okuyingiza mu Amerika omwenge, ebiva mu mata n’emmotoka okuva e Canada, okutandika nga 29 Ssebutemba.

Kino kiddiridde Canada okutandika okusolooza emisolo ku bintu bya Amerika ng’eri kwetoolooza. Katikkiro Mark Carney agamba nti okukyusa Canada ekendeeze okwesigama ku Amerika, gy’esinga okusuubulagana nayo, “kijja kubaako kye kitufiiriza.” Tewannategekebwa nteeseganya mpya bukya ezaaliwo ku nkomerero ya Agusito ziremererwa.

Lwaki kino kikulu

Ensonga eno esukka ku kusoolagana okulala okw’emisolo. Okuwera okuyingiza ebintu kulemesa okutunda mu katale, waakiri ku bintu ebiba biwereddwa.

Abasuubuzi b’e Canada abatunda ebweru w’eggwanga bayinza okusigala nga balina okuweereza ebintu byabwe mu butale obulala oba okubitereka. Ate abayingiza ebintu mu Amerika n’ababibunyisa bayinza okwetaaga okunoonya amangu ebirala ebibiddira mu kifo.

Ku mmotoka, ensonga esinga kuba nzibu. Okukola emmotoka n’okufuna ebitundu ebizikozesebwaamu biyunga emirimu egy’omu mawanga ag’enjawulo. Singa amateeka ag’enkomerero gakosa okutambuza ebintu ebirina omugaso omunene mu busuubuzi, nga tewali bintu bingi bisonyiyiddwa, kkampuni ziyinza okuva ku kutegeka eby’okukola singa wabaawo obuzibu ne zitandika okukyusa abaziwa ebintu mu bbanga lya wiiki ntono.

Mu ndowooza yaffe, nga kuno kwe kuteebereza okwesigama ku biriwo, olunaku olwateekeddwawo bwe lusembera, buli ludda lufuna ensonga y’okunyweza obusobozi bwalwo mu nteeseganya, era n’ensonga y’okuziddamu. Nga bwe balinda, kkampuni ezisuubula omwenge, ebiva mu mata n’emmotoka okuva e Canada ziyinza okutwala nga 29 Ssebutemba olunaku lwe zirina okukyusiza emirimu gyazo, so si nsonga ya kwogerako yokka mu nteeseganya z’amawanga.

Ekyaliwo emabega ekifaananako n’ensonga eno

Mu Jjuuni 2018, Canada yassaawo emisolo egy’okwetoolooza egya doola za Canada obuwumbi 16.6 ku bintu ebimu okuva mu Amerika, oluvannyuma lwa Amerika okussa emisolo ku kyuma ne aluminiyamu.

Enkola yali efaananako: buli ggwanga lyaddangamu linaalyo n’ebikolwa eby’okwetoolooza ku bintu ebimanyiddwa, ne kiviirako okutaataaganyizibwa okw’ebbeeyi mu nkola ey’okukola n’okuweerezagana ebintu eyali eyunga amawanga ga Amerika ey’Obukiikakkono.

Wabula waliwo enjawulo ya maanyi. Mu kiseera ekyo, Amerika yasooka kussa musolo ku byuma, Canada n’eryoka eyetoolooza. Amawulire gano googera ku Amerika okuwera okuyingiza ebintu ebisingako obungi oluvannyuma lw’ebikolwa bya Canada eby’okwetoolooza, nga muno mulimu omwenge, ebiva mu mata n’emmotoka.

Mu Maayi 2019, amawanga gombi gaakkiriziganya okuggyawo emisolo ku byuma n’emisolo Canada gye yali etaddewo mu kwetoolooza. Kino kiraga nti amawanga gombi bwe gafiirwa mu busuubuzi, kiyinza okugaggulirawo omukisa gw’okukkaanya. Naye olw’okuba ku luno ebintu ebizingirwamu bingi okusingawo, tekiba kyangu nnyo kumanya ngeri ensonga gy’eneekomekkerezebwamu.

Engeri ebizibu gye biyinza okubuna

Okukugirwa okutunda mu katale ka Amerika kuyinza okuwaliriza abasuubuzi b’e Canada okuweereza ebintu mu butale obulala, okukyusa bye bakola oba obungi bwabyo, oba okubitereka.

Ababunyisa ebintu mu Amerika nabo baba balina okusalawo gye banaabiggya: okukozesa bye balina mu materekero, okunoonya ebibiddira mu kifo, oba okukyusa enteekateeka z’okugula.

Ekiddako kwe kuvuganya. Abatunda ebintu abatali mu busuubuzi bwa Canada obukoseddwa bayinza okuvuganya okuweereza ebyo ebibadde biva e Canada. Ate abakola ebintu ebikozesebwa mu mmotoka bayinza okutaataaganyizibwa singa obukwakkulizo bukosa emirimu gy’okukola ebintu egyungiddwa wakati w’amawanga.

Okusonyiwa ebintu ebimu, okussaawo enteekateeka ez’okusobozesa kkampuni okukyuka mpola, okuba n’ebintu bingi mu materekero, oba okuteesa ne bakkaanya okuyimiriza okuwera, biyinza okukendeeza ku bizibu ebyo.

Okwekenneenya abayinza okukosebwa

Abasuubuzi b’e Canada abatunda ebweru omwenge, ebiva mu mata n’emmotoka ebizingiddwa mu kuwera be basinga okwolekera okufiirwa omukisa gw’okutunda mu katale ka Amerika mu bbanga eritali ly’ewala.

Ababunyisa ebintu mu Amerika bayinza okutaataaganyizibwa mu kugula ne mu nteekateeka z’ebintu eby’omu materekero, wadde ng’abalala abayinza okubibawa bayinza okufuna ebiragiro by’okutunda.

Mu myezi egiddako, okukosebwa kuyinza okusukka ku busuubuzi obwo obutereevu ne kutuuka ku kkampuni ezikola ebintu mu Amerika ey’Obukiikakkono, emirimu gyazo egy’emmotoka gye gyetaaga okutambuza ebintu wakati w’amawanga. Obuzibu bwe zoolekedde businziira ku bintu okuwera kwe kunaakwatako ku nkomerero, n’obanga emirimu egy’okukola n’okuweerezagana ebintu egiyunga amawanga gombi ginaateekerwawo obukwakkulizo obw’enjawulo.

Ebiyinza okubaawo

Ekisinga okusuubirwa: Singa okuwera kutandika ku lunaku olwateekeddwawo nga tekugaziyiziddwa mangu, abasuubuzi abatunda ebweru n’ababunyisa ebintu batandika okubikyusiza gye babiweereza n’okutereeza bye balina mu materekero mu bbanga lya wiiki eziwerako. Mu kiseera kye kimu, abakungu baba bakyalina ensonga ebakubiriza okuddamu enteeseganya.

Okukakasa nti okuwera kukwata ku biti by’ebintu byonna ebisatu, n’okulaba nga kkampuni zitandise okugula ku bantu abalala, kyandinywezezza okusuubira kuno. Naye okusonyiyibwa okubuna ebintu bingi oba okukkaanya okuyimiriza okuwera nga 29 Ssebutemba terunnatuuka kyandikukendeezezza.

Ebiyinza okugenda obulungi: Singa gavumenti zombi ziteekawo olunaku lw’enteeseganya ne zikozesa ebbanga erisigaddeyo okuteesa ku buli ludda okuggyawo bye lwassaawo, abasuubuzi b’e Canada abatunda ebweru n’ababunyisa ebintu mu Amerika bayinza okukuuma obusuubuzi obuliwo oba okubuzzaawo mu wiiki oba emyezi.

Okulangirira mu butongole olunaku lw’enteeseganya, okuyimiriza okuwera oba enteekateeka y’okusonyiwa ebintu ebimu kyandiwagidde ekyo okubaawo.

Ebiyinza okwonooneka: Singa enteeseganya teziddamu, ate amateeka ag’enkomerero ne gakwata ku bintu bingi nga bitono bye bisonyiyiddwa, enkyukakyuka mu kugula n’okuweereza ebintu ziyinza okuwangaala.

Ebikolebwa mu Canada biyinza okutwalibwa mu butale obulala mu kifo kya Amerika, ababunyisa ebintu mu Amerika ne beenyweza ku babiwa abapya, ate emirimu egyekuusa ku mmotoka ne gyeyongera okutaataaganyizibwa.

Obukwakkulizo obulala, oba kkampuni okutegeeza nti zikyusizza mu kukola n’okuweereza ebintu, byandinywezezza okusuubira kuno.

Eby’okutunuulira ebiddako

• Amateeka ga Amerika agannyonnyola engeri okuwera gye kunaateekebwa mu nkola nga 29 Ssebutemba terunnatuuka, naddala ebiragiro byennyini ebikwata ku mwenge, ebiva mu mata n’emmotoka.
• Enteekateeka eraga ddi Amerika ne Canada lwe binaateesa, ng’olunaku olwateekeddwawo terunnatuuka oba nga lwaakayita.
• Obukakafu okuva mu kkampuni ezikoseddwa obulaga nti ebintu bikyusiddwa gye biweerezebwa, ababiwa bakyusiddwa, ebiri mu materekero bikyuse oba waliwo enkyukakyuka mu kukola ebintu.