Trump atiisizza okugaana Bombardier okutunda ennyonyi mu Amerika bw’eba tezikolerayo

Ekikyuse

Okusinziira ku mawulire ga AP Business gokka, Pulezidenti Donald Trump atiisizza okugaana Bombardier okutunda ennyonyi mu Amerika okuggyako nga kampuni eno ey’e Canada, ekola ennyonyi ez’abasuubuzi, ezikolerayo.

Bombardier egamba nti ekolagana ne kampuni nga 2,800 ezigigabirira ebikozesebwa mu masaza 47 ag’omu Amerika. Mu bye zigikolela mulimu ebiwaawaatiro ebikolebwa mu Texas n’ebitundu ebifuga entambula y’ennyonyi ebikolebwa okumpi ne Los Angeles.

Okutiisatiisa kuno kuzze nga Canada ne Amerika zisika omuguwa ku by’obusuubuzi. Oluvannyuma lw’enteeseganya okugwa obutaka nga 21 Agusito, Canada yateeka emisolo ku bintu eby’omu Amerika eby’omuwendo gwa ddoola nga obuwumbi 20. Ate Canada yalonda ennyonyi mukaaga eza Saab-Bombardier ezizuula akabi ne zilabula nga bukyali, mu kifo ky’ezo ezikolebwa mu Amerika.

Ensonga lwaki kino kikulu

Kino kiraga nti okukolera ennyonyi n’ebitundu byazo mu nsi ez’enjawulo kweyongera okukozesebwa okuwaliriza oludda olulala okukkiriza ebisabibwa mu nteeseganya, ne bwe kiba nga emirimu mingi gikolebwa dda mu Amerika.

Singa okutunda ennyonyi kugaanibwa, abagula bayinza okusooka okwebuuza oba enkyukakyuka mu nkola ya gavumenti tezitaataaganye ze baagala okugula. Bayinza okulwisaawo okusalawo, ate abazikolela ebitundu ne batya okuteekateeka emirimu nga beesigama ku nnyonyi ezisuubirwa okuweebwayo.

Mu ndowooza yaffe, nga kuno kuteebereza okwesigamye ku biriwo, emirimu Bombardier gy’erina dda mu Amerika gikendeeza ku mukisa gw’enkolagana eno okukoma amangu era ddala. Ekiseera eky’obutaba na bukakafu ku ndagaano kye kirabika nga kiyinza okusinga okubaawo.

Naye singa ekitiisa kifuuka ekiragiro ekiteekwa okugobererwa, ebikivaamu tebyandikomye ku kitebe kya Bombardier e Canada. Byandituuse ne ku makolero g’omu Amerika, enteekateeka z’okugula n’emirimu gy’abantu.

Ekifaanagana n’ebyaliwo emabega

Mu 2017, The Guardian yawandiika ku misolo Amerika gye yali eteesezza okussa ku nnyonyi za Bombardier eza C Series. Kino kyaddirira Boeing okugamba nti Bombardier yali etunze ennyonyi eri Delta ku bbeeyi eri wansi w’ensimbi ezaasaasaanyizibwa okuzikola, ng’eyambibwa ssente za gavumenti.

Ekifaanagana kirabika bulungi: Amerika enyigiriza Bombardier ng’eyita mu kugikaluubiriza okutunda ennyonyi mu katale kaayo, ate emirimu gy’abantu mu nsi ez’enjawulo ne giba mu katyabaga.

Enjawulo enkulu eri mu mateeka. Omusango ogwo gwagoberera enkola eteekebwawo amateeka okulwanyisa obusuubuzi obutali bwa bwenkanya. Kyali kyetaagisa akakiiko ka International Trade Commission okukakasa nti amakolero g’omu Amerika gaali gakoseddwa. Ku luno, kye kitiisa kya pulezidenti ekikwata ku nnyonyi ez’abasuubuzi wakati mu kusika omuguwa okugazi wakati wa Canada ne Amerika.

Mu Janwali 2018, akakiiko ka ITC kaawa Bombardier obuwanguzi n’obululu 4 ku 0, ne kasazaamu emisolo egyali giteeseddwa, nga The Guardian bwe yawandiika.

Ekikulu okulaba kwe kuba nti ekitiisa kya kati kinaafuna enkola entongole ey’okukissa mu nkola. Ekyo kiyinza okusalawo oba ekyaziyiza emisolo egyasooka kinaaddamu okuba n’amakulu.

Ebikivaamu bwe biyinza okusaasaana

Ekkomo eriteekwa okugobererwa liyinza okukaluubiriza Bombardier okuwaayo ennyonyi n’abagula okumaliriza okuzigula mu Amerika. Ekyo kiyinza okukendeeza ku nnyonyi ezisuubirwa okugulibwa, ne kituuka ne ku kampuni ezikola ebintu ng’ebiwaawaatiro n’ebitundu ebifuga entambula y’ennyonyi.

Mu myezi mukaaga okutuuka ku 12, singa ennyonyi ezeetaagisa okukolebwa zikendeera, abazikolela ebitundu bayinza okufuna emirimu mitono, n’emirimu gy’abakozi mu kampuni ezo ne giba ku bunkenke.

Ebikosa ebyo tebinaagobereragana singa ekitiisa kiggyibwawo, tekifuuka kiragiro ekiteekwa okugobererwa, emirimu gya Bombardier mu Amerika gisobola okutuukana n’enkola eyo, oba ennyonyi ne zifuna abaguzi awalala nga kino tekikendeezezza nnyo ku zikolebwa.

Ani ayinza okukosebwa

Bombardier y’eri mu katyabaga obutereevu kubanga ekigendererwa kwe kugikaluubiriza okutuuka ku baguzi b’omu Amerika. Kansas nayo eyinza okukosebwa: Sseneta Jerry Moran agamba nti Bombardier ewanirira emirimu gy’abakozi abasoba mu 1,000 eyo.

Kampuni z’omu Amerika ezigigabirira ebikozesebwa ziyinza okuganyulwa oba okukosebwa. Okwongera okukolera mu Amerika kuyinza okuziganyula singa ebisabwa bitegeerekeka bulungi era nga bisoboka okutuukiriza. Kyokka obutaba na bukakafu buyinza okusooka okuyimiriza okusalawo nga n’okugaziya emirimu tekunnatandika.

Canada okulonda ennyonyi za Saab-Bombardier ezizuula akabi ne zilabula nga bukyali era kulimu okulabula eri abatunda ennyonyi z’omu Amerika ebweru w’eggwanga: obutakkaanya mu by’obusuubuzi buyinza okukyusa engeri kampuni gye zivuganyamu okufuna emirimu gy’okutunda eri gavumenti.

Ebiyinza okubaawo

Ekisinga okusuubirwa: Singa tewabaawo mangu kkomo eriteekwa okugobererwa, Bombardier esigaza emirimu gyayo mu Amerika mu myezi egijja, naye bakasitoma n’abagigabirira ebikozesebwa ne beegendereza nnyo nga bakola endagaano n’enteekateeka z’okuwaayo ennyonyi. Abakozi n’abagigabirira ebikozesebwa b’erina dda mu Amerika bawa abo abalina kye bagifunamu mu ggwanga ensonga y’okuziyiza okutaataaganyizibwa. Kino kyeyongera okuba eky’okusuubira singa Bombardier egenda mu maaso n’okuwaayo ennyonyi n’okugula ebikozesebwa; omukisa gwakyo gukendeera singa wabaawo ekiragiro ekitongole ekigaana okutunda oba bakasitoma ne bagenda eri abavuganya nayo.

Ebintu bwe bitereera: Singa enkola ya Amerika ekkiriza emirimu Bombardier gy’erina dda mu ggwanga ng’egimatiza, era obutakkaanya mu by’obusuubuzi ne bukendeera, kampuni eyinza okusigala ng’ewaayo ennyonyi nga bw’eteeseteese. Mu myezi mukaaga okutuuka ku 12, eyinza n’okwongera ku mirimu gy’okukola ennyonyi mu Amerika egituukiriza ebisabwa. Ekyo kyandikuumye obwetaavu bw’ebitundu ebikolebwa kampuni ezigigabirira, ne kyongera okulaga ensonga z’obusuubuzi eziwagira okukolera awamu mu nsi ez’enjawulo. Kino kisinziira ku bukwakkulizo bw’okukola ennyonyi obusobola okutuukirizibwa n’okukendeeza ku bikolwa by’amawanga gombi ebikugira obusuubuzi.

Ebintu bwe byonooneka: Singa gavumenti eteekawo ekiziyiza okutunda ekiteekwa okugobererwa, era abagula ne baba basobola okulwisaawo okugula oba okulonda ennyonyi endala, Bombardier eyinza okukendeeza ku nnyonyi z’ewaayo oba z’ekola mu myezi mukaaga okutuuka ku 12 egijja. Ekyo kyandikendeezezza ku bitundu by’ennyonyi ebiragirwa okukolebwa, era kiyinza okwongera okusikiriza Canada okugula ennyonyi n’ebikozesebwa mu by’ennyonyi ebikolebwa awalala. Obukwakkulizo obutongole obw’okussa ekiragiro mu nkola, okukendeera kw’ebiragirwa okukolebwa n’ebisalibwawo ku bakozi bye byandiraze nti ebintu bitwala ekkubo lino.

Eby’okugoberera

• Ekiragiro kya gavumenti ya Trump, ekirango ky’ekitongole oba etteeka eriteekwa okugobererwa eriteekawo obukwakkulizo bw’okukola ennyonyi, ekkomo ku kutunda oba olunaku lwe bitandika okukola.
• Ebirangiriro bya Bombardier ku kussa ssente mu Amerika, okuwaayo ennyonyi, okuzikola oba ku by’ekakasizza eri abagigabirira ebikozesebwa.
• Canada by’esalawo ku nteekateeka zaayo eza F-35 eziddiddwaamu okwetegereza, oba ku nnyonyi n’ebikozesebwa ebirala mu by’ennyonyi by’enaagula.