Petulooli mu Bungereza etuuse ku bbeeyi esinga okuva olutalo lwa Iran lwe lwatandika

Ebikyuse

Bbeeyi ya petulooli eya wakati mu Bungereza etuuse ku peni 163.6 buli liita. Ye bbeeyi esinga okuva olutalo lwa Iran lwe lwatandika nga 28 Febwali. Ddiizero yo eri ku peni 184.99 buli liita ku kigero kya wakati.

Amafuta agatannalongoosebwa ag'ekika kya Brent gali ku ddoola nga $94 buli ppipa. Okusinziira ku BBC News, ekibiina kya RAC kigamba nti singa amafuta gasigala nga ga bbeeyi ya waggulu, kumpi tekibuusibwabuusibwa nti abavuzi bajja kwongera okusasula ssente eziwera mu wiiki ezijja. Enkyukakyuka mu bbeeyi y'amafuta ku katale k'ebitole zitera okutwala wiiki nga bbiri okutuuka ku masundiro g'amafuta mu Bungereza.

Lwaki kino kikulu

Ekisooka okulabika kwe kweyongera kwa ssente omuvuzi z'asasula ng'agula amafuta. Abavuzi basaasaanya ssente nnyingi okutambula. Amakampuni agatuusa ebintu eri abaguzi, abasaasaanya emmere, abakozi b'emikono, abalimi n'ebitongole ebirala ebirina ebidduka bingi nabo basaasaanya nnyingi mu mirimu gyabwe.

Ekiddako kwe kulaba ssente ezo ezeeyongedde bizinensi ze zinaasasula okuva mu magoba gaazo, n'ezo ze zinaatikkira bakasitoma. Ku maka, kino kiyinza okwongera ku nsaasaanya mu ngeri bbiri. Okuvuga emotoka kuddirawo okufuuka okw'ebbeeyi. Oluvannyuma, emmere n'ebintu ebirala ebisaanika okutambuzibwa nabyo biyinza okulinnya bbeeyi singa abatambuza n'abagaba ebintu bassaawo ssente ez'enjawulo ez'amafuta oba ne balinnyisa bbeeyi okusasulira entambula ebadde yeeyongedde.

Engeri kino gye kikosaamu omutindo gw'okulinnya kw'ebbeeyi okutwalira awamu esinziira ku mafuta bwe geeyongedde, ebbanga bbeeyi eyo ly'emala, ssente bizinensi ze zisasula okuva mu magoba gaazo, n'enkyukakyuka mu nsaasaanya endala enkulu. Okulinnya kw'amafuta kwokka tekusalawo kigero ky'okulinnya kw'ebbeeyi y'ebintu byonna.

Engeri ebbeeyi endala gye ziyinza okukwatibwako

Okulinnya kuyinza okutandikira ku mafuta agatannalongoosebwa, ne kudda ku mafuta agatundibwa mu bitole, oluvannyuma ne kutuuka ku petulooli ne ddiizero ku masundiro, ng'ebbanga eryogeddwako liyiseewo. Abavuzi abakola emirimu gy'obusuubuzi n'ebitongole ebirina ebidduka bingi be basooka okusasula ssente ezo ezeeyongedde.

Singa abatambuza ebintu bazitikkira bakasitoma baabwe, abasaasaanya ebintu n'abasuubuzi ababitunda mu bumu basasula ssente nnyingi okubituusa gye bikolerwa oba gye bitundibwa. Ekyo kiyinza oluvannyuma okwongera ku bbeeyi y'emmere n'ebintu ebirala ebisaanika okutambuzibwa eri abaguzi.

Naye singa amafuta agatannalongoosebwa gakka bbeeyi, oba endagaano z'entambula nga zissaawo ebisale ebitakyuka, okulinnya kuno kuba tekutuuka nnyo ku baguzi. Bizinensi okukola obulungi nga zikozesa ssente ntono, oba okusalako ku magoba gaazo okusasulira ekitundu ku nsaasaanya ezeeyongedde, nakyo kikendeeza ku ssente ezitikkirwa abaguzi.

Ekitongole ky'eggwanga ekivunaanyizibwa ku bibalo, ekya ONS, kyannyonnyola engeri kino gye kyakolamu oluvannyuma lw'okulinnya okw'amaanyi okwa 2022. Ddiizero okwekanama kwongera ku ssente ez'okutambuza emmere n'ebyokunywa. Mu kiseera kye kimu, abamu ku bakola ebintu baatikkira bakasitoma ensaasaanya ez'okukola ezeeyongedde, ate abalala ne basalako ku magoba gaabwe okusasulira ekitundu ku zo.

Ekyo kiraga engeri okulinnya kw'amafuta gye kuyinza okutuuka ku bbeeyi endala. Tekitegeeza nti buli kulinnya kw'amafuta okuliwo kati kujja kuvaamu ekintu kye kimu.

Ebyaliwo mu 2022 bituyigiriza ki?

Okulinnya kw'amafuta okw'amaanyi okwatuuka ku Bungereza mu 2022, okwawukana ku kuno, kuwa eky'okugeraageranya ekigasa. Mu Jjuuni 2022, ONS yawandiika bbeeyi ya petulooli ku peni 184.0 ne ddiizero ku peni 192.4 buli liita. Zombi zaali bbeeyi ezisinga ezaali ziwandiikiddwa okutuusa mu kiseera ekyo.

Amafuta g'ebidduka gaali geeyongeddeko 42.3% bw'ogeraageranya n'omwaka ogwali guyise. Mu mwezi ogwo, entambula ye yasinga okuleetera ekigero ky'okulinnya kw'ebbeeyi abaguzi ze basasula okweyongera. Emmere nayo yali erinnya bbeeyi olw'ensonga eziwerako, omuli amasannyalaze n'amafuta, ebintu ebisookerwako mu kukola ebirala, n'okutaataaganyizibwa kw'engeri ebintu gye bituusibwamu ku katale.

Ebyaddirira birina kye bituyigiriza. We gwatuukira Ddesemba 2022, petulooli yali esse okutuuka ku peni 155.3 ne ddiizero ku peni 179.1 buli liita. Ekigero ky'okulinnya kw'ebisale by'entambula kyali kikendedde okumala emyezi mukaaga egy'omuddiring'anwa.

Kyokka ekigero ky'okulinnya kw'ebbeeyi y'emmere kyali kikyali 16.9%. Kino kiraga nti bbeeyi ezisembayo okutuuka ku baguzi ziyinza okukyuka mu biseera eby'enjawulo, ng'ensaasaanya z'amasannyalaze n'amafuta, ebintu ebisookerwako, okukola ebintu n'okubitambuza zimaze okweyongera ku mitendera egy'enjawulo egy'okubituusa ku katale.

Bbeeyi eziri ku masundiro kati, ku kigero kya wakati, zikyali wansi w'ezo ezaasinga mu 2022. N'ensonga eziviirako okulinnya kuno zaawukana. Eky'okukola kwe kugoberera byombi: ebibalo by'amafuta byennyini n'ebibalo ebiddako ebiraga ensaasaanya za bizinensi ne bbeeyi abaguzi ze basasula. Okulinnya okumala akaseera akatono kuyinza okudda emabega nga tekunnabuna mu bbeeyi endala. Naye bwe kumala ebbanga, amakampuni gaba n'ensonga ezisingawo ez'okukyusa ebisale ne bbeeyi.

Bwe kikwatagana n'amawulire amalala ge tubadde tuwa

Mu mawulire ge twasooka okufulumya ku ngeri akatale k'amafuta gye kaakyukamu amangu ddala, twalaga omutendera ogwasooka ogw'okutaataaganyizibwa okuliwo kati. Amawulire gano ag'e Bungereza galaga ekiddiridde: okulinnya kw'ebbeeyi y'amafuta mu bitole kutuuse ku masundiro.

Mu kwekenneenya endagaano y'amafuta wakati wa Amerika ne Venezuela, twannyonnyola lwaki amafuta agali mu ttaka okweyongera tekitegeeza nti bbeeyi omuguzi z'asasula zijja kukka mangu.

Abakwatibwako n'obukakafu bw'okwekenneenya kuno

• Abavuzi: Ssente ez'okussa amafuta mu bidduka zeeyongera amangu, naddala eri abatasobola kukendeeza ku lugendo lwe bavuga.
• Bizinensi ezirina ebidduka bingi n'abatambuza ebintu: Ensaasaanya eziddibwamu buli kiseera mu kukola emirimu zeeyongera, nga ddiizero eri ku peni 184.99 buli liita ku kigero kya wakati.
• Abasaasaanya emmere n'abasuubuzi abagitunda mu bumu: Bayinza okusasula ebisale by'entambula ebisingawo singa amafuta gamala ebbanga nga ga bbeeyi ya waggulu.
• Amaka: Emmere n'ebintu ebibatuusibwako biyinza okwongera okubasaasaanya oluvannyuma, singa ababigaba batikkira abaguzi ensaasaanya ezeeyongedde mu kifo ky'okuzisasula okuva mu magoba gaabwe.
• Gavumenti ya Bungereza: Okwongeza omusolo ku mafuta peni 5 buli liita bwe kusindikiddwa okutuusa ku nkomerero ya Ddesemba, ssente ezo tezinaayongerwa ku bbeeyi mu kiseera kino nga erinnya.
• Obukakafu: Bwe bw'amaanyi ku bbeeyi eziri ku masundiro kati n'okweyongera kw'ensaasaanya y'ebitongole ebirina ebidduka bingi. Bwa wakati ku nsonga y'okutikkira bakasitoma ensaasaanya y'entambula ezeeyongedde. Buli wansi ku kuteebereza kwonna okw'ekigero ky'okulinnya kw'ebbeeyi mu by'enfuna byonna nga tebannafuna bibalo bya bbeeyi ebiddako.

Ebiyinza okuddako

• Ekisinga okusuubirwa: Singa Brent esigala kumpi n'ebbeeyi eriwo kati okumala wiiki nga bbiri enkyukakyuka ze zitera okutwala okutuuka ku masundiro, bbeeyi ku masundiro zijja kweyongera okulaga okulinnya kw'amafuta agatannalongoosebwa okubaddewo gye buvuddeko. Ebibalo bya RAC ebiddako ebya bbeeyi eya wakati bye bijja okusinga okulaga oba kino kituukirira.
• Singa embeera erongooka: Okulinnya kwa bbeeyi kuyinza okukendeera singa okutaataaganyizibwa kw'okutuusa amafuta ku katale kukendeera, ne Brent ekka nga ensaasaanya endala ezeeyongedde ku mafuta mu bitole tezinnatuuka ku masundiro. Amafuta agatannalongoosebwa ne bbeeyi eza wakati ezifulumizibwa RAC bwe byeyongera okukka okumala ebbanga, kiwagira embeera eno.
• Singa embeera eyonooneka: Amafuta agatannalongoosebwa okwongera okulinnya kwongera ku bbeeyi ku masundiro ne ku nsaasaanya y'entambula y'ebyobusuubuzi. Bbeeyi endala nazo ziyinza okuddirira singa abatambuza n'abagaba ebintu batikkira bakasitoma ensaasaanya ezo. Okussaawo ssente ez'enjawulo ez'amafuta, ebiva mu kubuuza bizinensi ku mbeera yaazo, n'okweyongera kw'ekigero ky'okulinnya kw'ebbeeyi y'emmere oba ebintu ebirala byandinywezezza okusuubira kuno.

Ebinaagobererwa kati

Goberera bbeeyi eza wakati eza petulooli ne ddiizero ezifulumizibwa RAC, bbeeyi ya Brent, n'ebigenda mu maaso ebikosa okutuusa amafuta okuva mu Buvanjuba obwa Wakati.

Okutegeera ekivaamu ku nsaasaanya y'obulamu, goberera ssente ez'enjawulo ez'amafuta abatambuza ebintu ze bassaawo, okunoonyereza kwa ONS mu bizinensi, bbeeyi abakola ebintu ze babitundirako, ekigero ky'okulinnya kw'ebbeeyi y'emmere, n'engeri entambula gy'ekyusaamu ekipimo kya bbeeyi abaguzi ze basasula, ekya CPI.

Ebipimo ebyo bijja kulaga oba okulinnya kusinga kusigadde ku mafuta agagulibwa ku masundiro, oba kutandise okutuuka ne ku bbeeyi y'ebintu ebitambuzibwa eri abaguzi.

Ekiseera ekiddako ekimanyiddwa eky'okuddamu okutunuulira enkola ya gavumenti ye nkomerero ya Ddesemba. Olwo lwe basuubirwa okuddamu okwekenneenya okwongeza omusolo ku mafuta peni 5 buli liita okwongezeddwayo.