Kiki ekibaddewo?
Amawulire gano geesigamye ku byawandiikibwa AP News.
Ku Mmande, Serbia yaziise Ratko Mladic mu Belgrade n’emuwa ekitiibwa ky’amagye. Omukulembeze w’Ekkanisa Patriarch Porfirije ye yakulembedde okusaba, ab’amagye ne beetikka essanduuko ye eyabadde ebikkiddwako bendera. Baminisita abawerako nabo beetabye mu kuziika.
Pulezidenti wa Komisiyo y’Omukago gwa Bulaaya (EU), Ursula von der Leyen, ne Pulezidenti w’Olukiiko lw’Abakulembeze ba EU, Antonio Costa, baagambye nti obuwagizi obwo obwa gavumenti bukontana n’emisingi Serbia gy’erina okugoberera mu lugendo lwayo olw’okwegatta ku mukago guno.
Mladic yafiiridde mu kkomera ng’aweereza ekibonerezo ky’okusibibwa obulamu bwe bwonna olw’emisango gy’entalo.
Kamisona avunaanyizibwa ku kwongera amawanga mu EU, Marta Kos, yasazizzaamu olukyala lwe mu Serbia n’agamba nti engeri okuziika gye kwakoleddwa yabadde ya kugezesa. Komisiyo ekyetegereza ebyandiddirira, naye tennalangirira kikolwa kyonna ky’egenda kukola.
Lwaki kino kikulu?
Engeri Serbia gye yasalawo okuziikamu Mladic kati efuuse ensonga ekwata ku kuyingira kwayo mu EU.
Serbia ebadde yeetegerezebwa olw’okuddirira mu demokulasiya n’okweraliikirira ebikwata ku kulonda kwa gavumenti z’ebibuga. Kati eyongeddeko obutakkaanya obuli mu lujjudde ku ky’obanga ebitongole byayo eby’eggwanga bisobola okwekutula ku muntu eyasingisibwa emisango gy’entalo.
Ekisooka okukosebwa ge maanyi ga Serbia mu kuteesa ku nsonga z’ebyobufuzi. EU erina ekiseera ky’ekolerako: lipoota yaayo ku kwongera amawanga mu mukago etera okufuluma ku nkomerero ya Okitobba oba ku ntandikwa ya Novemba. Ekiseera ekyo kiri kumpi n’okulonda kwa palamenti okuyinza okubaawo mu Serbia.
Kati gavumenti ya Serbia eyinza okuba ng’erina okukwataganya ebyetaago bibiri ebikontana: okusigaza obuwagizi bw’abo abassa eggwanga lyabwe ku mwanjo munda mu ggwanga, ate n’okusigala nga yeesigika eri omukago gw’egamba nti eyagala okwegattako.
Mu kuteebereza kwaffe okwesigamye ku biriwo, ekisinga okusuubirwa mu kiseera ekitali kya wala kwe kweyongera kw’okunyigirizibwa n’okuvumirirwa n’ebigambo ebisingawo amaanyi, so si kubonerezebwa mbagirawo.
Naye singa Komisiyo essaawo akakwakkulizo akakwata ku kugenda mu maaso n’okuyingira EU oba ku kufuna ensimbi, ng’esinziira ku kwekenneenya kuno, obutakkaanya buyinza okukosa n’abali ebweru wa gavumenti ya Serbia. Gavumenti z’ebibuga n’abafuna obuyambi mu pulojekiti eziwagirwa EU bayinza obutakakasibwa bulungi ku nsimbi ze banaafuna.
Kos yali yalabula dda nti Serbia eyinza okufiirwa omukisa gw’okufuna ensimbi za EU nga €1.5 billion olw’okweraliikirira ebikwata ku kulonda.
Ekyaliwo mu byafaayo ekifaanagana n’ensonga eno
Mu Maaki 2005, EU yayongezaayo okutandika kw’enteeseganya za Croatia ez’okugiyingira. Okukolagana mu bujjuvu n’Omusango gw’Ensi Yonna ogw’emisango gy’obumenyi bw’amateeka mu Yugoslavia ey’edda kaali kamu ku bukwakkulizo, nga bwe kiragibwa mu nsengeka ya Komisiyo ya EU ey’ebiseera by’olugendo lwa Croatia.
Ekifaanagana kitegeerekeka: okukkirizibwa okuyingira EU kuyinza okwesigama ku ngeri eggwanga gye likwatamu ensonga z’okuvunaana abantu olw’emisango gy’entalo za Yugoslavia.
Naye waliwo n’enjawulo enkulu. Croatia yali erina okutuukiriza akakwakkulizo akategeerekeka ak’okukolagana n’omusango, era okutandika kw’enteeseganya zaayo kwayongezebwayo mu butongole. Serbia yo evumirirwa olw’ekitiibwa gavumenti kye yawa Mladic ku kuziika, ate ebyandikolebwa ku nsonga eyo bikyekenneenyezebwa.
Oluvannyuma Croatia yateeseganya okuva mu 2005 okutuuka mu 2011, n’essa omukono ku ndagaano y’okuyingira EU mu Desemba 2011. Yafuuka mmemba nga 1 Julaayi 2013, nga Bbanka Enkulu eya Bulaaya bwe yawandiika.
Ebyo biraga nti eky’okuyiga ekigasa wano bwe busobozi bwa EU okufuula obutakkaanya ku misingi obukwakkulizo obwennyini obw’okugiyingira. Tebitegeeza nti Serbia egenda kutuuka ku byatuukawo ku Croatia. Ekigenda okugobererwa kwe kuba nti EU eneekozesa obusobozi obwo ku nsonga eno.
Ebiyinza okukosa abalala
Singa EU ekambuwaza okwekenneenya kwayo ku kwongera amawanga mu mukago, eyinza okwongera obukwakkulizo ku kufuna ensimbi zaayo. Obutakkaanya ku kuziika bwandiyongeddwa ku kweraliikirira okwabaddewo olw’ebitagenda bulungi mu kulonda.
Singa kino kivaamu ekikolwa ekikwata ku nsimbi, abafuna obuyambi bwa pulojekiti eziwagirwa EU mu Serbia bayinza okwongezaayo enteekateeka zaabwe oba okukola nga balina obusobozi butono.
Naye ebyo si bya kubaawo byokka. Byesigamye ku kuba nti ebitongole bya EU bikola ekisinga ku kuvumirira, era nti ekikolwa ekisalibwawo kikosa okufuna ensimbi.
Komisiyo eyinza okukoma ku kuvumirira mu lipoota yaayo ku kwongera amawanga mu mukago, enteekateeka eziriwo ne zisigala nga bwe ziri.
Okwekenneenya abayinza okukosebwa
- Gavumenti ya Serbia: eri mu katyabaga, mu wiiki eziddako: Okwetaba kwa baminisita n’ekitiibwa ky’amagye ekyawereddwa Mladic bireetedde EU okussa essira ku bikolwa bya gavumenti, ng’ekiseera ky’okuteekateeka lipoota ku kwongera amawanga mu mukago kinaatera okutuuka.
- Komisiyo ya EU: eri wakati w’ebyetaago eby’enjawulo, mu wiiki eziddako: Okuvumirira kwayo mu lujjudde kugyongera okunyigirizibwa okulaga nti obutagoberera misingi gy’okuyingira omukago bulina ebiddirira. Kyokka ekikolwa kyonna kirina okulowooza ku Serbia okuba ng’esaba obwammemba ne ku njawukana z’ebyobufuzi munda mu EU.
- Abaddukanya enteekateeka za Serbia ez’okuyingira EU: bayinza okusanga ebizibu ebisingawo, mu myezi 6–12: Obutakkaanya obupya ku misingi buyinza okwongera emiziziko gy’ebyobufuzi ku kweraliikirira okwazuulibwa edda olw’okuddirira mu demokulasiya.
- Gavumenti z’ebibuga n’abafuna ensimbi za pulojekiti okuva mu EU: bali mu katyabaga, mu myezi 6–12: Bayinza obutakakasibwa bulungi ku nsimbi ze banaafuna singa okulabula okwasooka ku nsimbi nga €1.5 billion kufuuka okukugira oba akakwakkulizo.
Ebiyinza okuddako
Ekisinga okusuubirwa: Singa Komisiyo egenda mu maaso n’okwekenneenya kwayo naye n’etafuna buyinza oba n’etasalawo kibonerezo kya butongole ng’ekiseera kya lipoota tekinnatuuka, lipoota ku kwongera amawanga mu EU eyinza okwongera ensonga y’okuziika ku kweraliikirira okulala ku Serbia okukwata ku misingi n’okuddirira mu demokulasiya.
Ekyo kyandiyongedde okunyigiriza gavumenti ya Serbia awatali kuyimiriza mbagirawo lugendo lw’okuyingira EU oba ensimbi. Okuvumirira okw’amaanyi nga tewali kibonerezo kya butongole kwandiwagidde ekisuubirwa kino. Naye okukugira okutegeerekeka ku nsimbi oba ku kuyingira omukago kwandiraze nti ebintu bigenze mu ngeri ndala.
Ebintu bwe birongoooka: Singa ab’obuyinza mu Serbia balaga mu lwatu nti ebitongole by’eggwanga byekutudde ku kitiibwa ekyawereddwa Mladic ku kuziika, ng’okwekenneenya ku kwongera amawanga mu EU tekunnabaawo oba nga kugenda mu maaso, ensonga eno eyinza obutafuuka muziziko gwa lubeerera. Kino kyandiyambye pulojekiti ezikwatagana ne EU okusigala nga zirina obukakafu obusingawo ku nteekateeka zaazo.
EU okukkiriza mu lujjudde nti waliwo ebikoleddwa okutereeza ensonga, oba lipoota obutalangirira kikolwa kipya ekiva ku nsonga eno, byandiraze nti ebintu bitwala oludda luno.
Ebintu bwe byonooneka: Singa abasalawo mu EU bakizuula nti obuwagizi bwa gavumenti bulaga obutagoberera misingi obugenda mu maaso, bayinza okussa akakwakkulizo oba okwongezaayo okugenda mu maaso n’okuyingira omukago oba okufuna ensimbi.
Ekyo kyandikakidde ab’obuyinza mu Serbia n’abafuna obuyambi bwa pulojekiti mu ggwanga okuteekateeka emirimu nga basuubira obusobozi butono obuva mu buwagizi bwa EU. Kyandiyongedde okukalubya okusalawo wakati w’okusigaza obuwagizi bw’abo abassa eggwanga lyabwe ku mwanjo n’okweyongera okwegatta ku EU.
Okukugira ensimbi, okussaawo akakwakkulizo oba okwongezaayo okuzifuna kwandikakasizza nti ebintu bitutte oludda luno.
Ebigenda okugobererwa
- Lipoota ya Komisiyo ya EU ku kwongera amawanga mu mukago, esuubirwa ku nkomerero ya Okitobba oba ku ntandikwa ya Novemba: oba eneetwala obuwagizi bwa gavumenti ku kuziika ng’ensonga ekwata ku kuyingira omukago, oba eneeyasanguza ekiddirira.
- Ekisalibwawo kyonna ekya Komisiyo ku kuyingira omukago, ensimbi oba enkolagana ne Serbia.
- Serbia ky’eneddamu: oba abakungu banaakola mu lujjudde ku nsonga EU gy’ewakanya, oba banaanywerera ku ky’okugamba nti omulimu gw’eggwanga gwakoma ku kukuuma butebenkevu.
Comments
No comments yet.