Lokumu ya basoda na bokundi ya Mladic na Serbia ebimisi maloba ya kotɛmɛla kokɔta na yango na UE

Likambo oyo ebongwani

Lisolo oyo euti na nsango ya AP News.

Na mokolo ya yambo, Serbia ekundaki Ratko Mladic na Belgrade mpe epesaki ye lokumu ya basoda. Patriarche Porfirije akambaki molulu ya losambo. Basoda bamemaki sanduku na ye oyo ezipamaki na drapo. Baministre mingi bayanganaki.

Mladic akufaki ntango azalaki kosala etumbu ya bolɔkɔ ya bomoi mobimba mpo na mbeba ya bitumba.

Ursula von der Leyen, prezidante ya Commission européenne, mpe Antonio Costa, prezida ya Conseil européen, batɛmɛlaki lisungi oyo bakonzi ya Leta bapesaki na bokundi yango. Balobaki ete yango eyokani te na mitinda oyo Serbia esengeli kotosa mpo ekɔta na Union européenne (UE).

Marta Kos, commissaire oyo atalaka kokɔtisa bikólo ya sika na UE, alongolaki mobembo oyo abongisaki mpo na kokende na Serbia. Alobaki ete bokundi yango ezalaki komekama mpo na Serbia. Commission ezali kotala makambo oyo ekoki kolanda, kasi esakoli naino ekateli moko te.

Ntina ya likambo oyo

Lokumu oyo Leta epesi Mladic na bokundi na ye ekómi mokakatano mpo na kokɔta ya Serbia na UE.

Liboso, UE ezalaki kotala Serbia mpo na bozongi nsima ya demokrasi mpe mitungisi etali maponami ya bakonzi ya mboka. Sikoyo, ntembe mosusu ebimi polele: bibongiseli ya Leta ya Serbia bikoki koboya kopesa lisungi na moto oyo bazwelaki etumbu mpo na mbeba ya bitumba?

Na mbala moko, likambo oyo ezali kolɛmbisa makoki ya Belgrade ya kolongisa makanisi na yango na masolo ya politiki.

Bruxelles ezali na manaka na yango. Lapolo ya UE mpo na kokɔtisa bikólo ya sika ebimaka mbala mingi na nsuka ya sanza ya zomi to na ebandeli ya sanza ya zomi na moko. Ntango yango ezali pene na eleko oyo Serbia ekoki kosala maponami ya parlement.

Belgrade ekoki sikoyo kosengela kokokisa bamposa mibale oyo ezali koyokana te. Na kati ya mboka, elingi kobatela lisungi ya bato oyo batyaka ekólo na bango liboso. Libanda, esengeli kobatela bondimi ya UE, lisanga oyo elobaka ete elingi kokɔta.

Na ndenge tozali komona makambo, oyo ezali kaka kokanisa na kotalela makambo oyo toyebi, ekateli ya nokinoki ya kopesa etumbu ezali na likoki moke koleka kobakisama ya botindiki mpe ya maloba makasi.

Kasi soki Commission esali ete botali oyo ekóma lisɛngami mpo Serbia ekoba kopusana na nzela ya kokɔta na UE to ezwa mbongo, ntembe yango ekoki kosuka kaka na Belgrade te. Bakonzi ya mboka mpe bato to bibongiseli oyo bazwaka lisungi na misala oyo UE esungaka bakoki kozanga koyeba malamu soki mbongo ekokoba koya.

Kos asilaki kokebisa ete Serbia ekoki kobungisa nzela ya kozwa pene na €1.5 miliara ya mbongo ya UE mpo na mitungisi etali maponami.

Likambo ya kala oyo ekokani na oyo

Na sanza ya misato ya 2005, UE ezongisaki sima ebandeli ya masolo mpo Croatia ekɔta na lisanga yango. Esɛngaki ete Croatia esala elongo na Tribinale pénal international mpo na ex-Yougoslavie na makambo nyonso oyo tribinale esɛngaki. Yango emonisami na manaka ya Commission européenne mpo na Croatia.

Bokokani ezali polele. Ndenge ekólo esalaka mpo bato báyanola na justice mpo na mbeba ya bitumba ya Yougoslavie ekoki kokata soki ekopesa yango nzela ya kokɔta na UE.

Kasi bokeseni ezali mpe na ntina. Croatia esengelaki kokokisa lisɛngami ya sikisiki ya kosala elongo na tribinale. UE ezwaki ekateli ya kozongisa masolo na yango sima. Mpo na Serbia, UE ezali kotɛmɛla lokumu oyo Leta epesi na bokundi. Ezali naino kotala makambo oyo ekoki kolanda.

Na nsima, Croatia esalaki masolo kobanda 2005 tii 2011. Etyaki sinyatire na boyokani ya kokɔta na UE na sanza ya zomi na mibale ya 2011. Ekɔtaki na UE na mokolo ya 1 ya sanza ya nsambo ya 2013, ndenge Banque centrale européenne ekomaki yango.

Likambo yango elakisi te ete Serbia ekolanda kaka nzela oyo Croatia elekaki. Kasi ezali komonisa ete Bruxelles ekoki kobongola ntembe na ntina ya mitinda na masɛngami ya sikisiki mpo na kokɔta na UE. Esengeli kotala soki ekopona kosala bongo mpo na likambo oyo.

Ndenge mbuma na yango ekoki kokóma na basusu

Soki lapolo ya kokɔtisa bikólo ya sika ezali makasi koleka mpo na Serbia, UE ekoki kobakisa masɛngami mpo na kopesa yango mbongo. Na bongo, ntembe ya bokundi ekobakisama na mitungisi oyo ezalaki liboso mpo na makambo oyo etambolaki malamu te na maponami.

Soki yango ememi ekateli etali mbongo, bato mpe bibongiseli ya mboka oyo bazwaka lisungi na misala oyo UE esungaka bakoki kozongisa mikano na bango sima. Bakoki mpe kosala na makoki moke.

Makambo wana ekolandana kaka yango moko te. Ekosalema soki bibongiseli ya UE eleki maloba ya kotɛmɛla mpe ezwi ekateli oyo ebongoli ndenge ya kozwa mbongo.

Commission ekoki mpe kosuka na maloba ya kotɛmɛla na lapolo na yango. Na ntango yango, bibongiseli oyo ezali lelo ekotikala ndenge ezali.

Nani akoki kozwa mbuma ya likambo oyo

• Guvɛrnema ya Serbia: ekoki kozwa mikakatano, na bapɔsɔ oyo ezali koya. Boyangani ya baministre mpe lokumu ya basoda esali ete UE etya miso mingi na misala ya bakonzi ya Leta. Yango esalemi pene na eleko ya lapolo mpo na kokɔtisa bikólo ya sika.
• Commission européenne: ekoki kozwa litomba mpe kokutana na mikakatano, na bapɔsɔ oyo ezali koya. Lokola etɛmɛli bokundi yango polele, bato bakosɛnga mingi ete emonisa mbuma ya kobuka mitinda ya kokɔta na UE. Kasi ekateli nyonso esengeli kotalela bosɛngi ya Serbia ya kokɔta na UE mpe bokabwani ya makanisi ya politiki na kati ya lisanga.
• Bakonzi mpe basali oyo babongisaka kokɔta ya Serbia na UE: bakoki kokutana na mikakatano mingi, na basanza 6–12. Ntembe oyo ya sika na ntina ya mitinda ekoki kobakisa bipekiseli ya politiki. Yango ekoya likoló ya mitungisi mpo na bozongi nsima ya demokrasi oyo esilaki komonisama.
• Bakonzi ya mboka mpe bato to bibongiseli oyo bazwaka lisungi na misala oyo UE efutaka: bakoki kozwa mikakatano, na basanza 6–12. Bakoki kozanga koyeba malamu soki mbongo ekokoba koya. Yango ekoki kosalema soki likebisi ya liboso mpo na pene na €1.5 miliara ekómi epekiseli to lisɛngami.

Makambo oyo ekoki kosalema

Oyo ezali na likoki mingi: Soki Commission ekobi kotala likambo oyo kasi elongi te kozwa ekateli ya etumbu to eponi te kopesa yango liboso ya eleko ya lapolo, lapolo ekobakisa bokundi na mitungisi mosusu mpo na Serbia. Yango etali mitinda mpe bozongi nsima ya demokrasi.

Yango ekobakisa botindiki na Belgrade kozanga kotelemisa mbala moko kokɔta na UE to kopesama ya mbongo. Maloba makasi koleka, kozanga ekateli ya etumbu, ekomonisa ete makambo ezali kokende bongo. Epekiseli ya sikisiki mpo na mbongo to kokɔta na UE ekomonisa ete nzela yango elandami te.

Soki makambo ebongi: Soki bakonzi ya Serbia bamonisi polele ete bibongiseli ya Leta ezali komikabola na lokumu oyo epesamaki na bokundi, liboso to na ntango ya botali ya kokɔtisa bikólo ya sika, likambo yango ekoki koumela mingi te lokola epekiseli. Yango ekoki mpe kobatela makoki ya koyeba malamu ndenge misala oyo esungami na UE ekokoba.

Soki UE endimi polele ete Serbia esali makambo mpo na kobongisa likambo yango, ekomonisa ete makambo ezali kokende na nzela oyo. Lapolo oyo ezali na ekateli moko te ya sika ya sikisiki ekopesa mpe elembo yango.

Soki makambo ebebi: Soki bakonzi oyo bazwaka bikateli na UE bamoni ete lisungi ya Leta ezali komonisa kobuka mitinda oyo ezali kokoba, bakoki kotya lisɛngami to kozongisa sima kopusana ya Serbia na nzela ya kokɔta na UE to kopesama ya mbongo.

Yango ekotinda bakonzi ya Serbia mpe bato to bibongiseli ya mboka oyo bazwaka lisungi na misala bábongisa mikano na bango na kotalela ete makoki oyo UE esungaka ekokita. Na kati ya Serbia, kopona kati na kobatela lisungi ya bato oyo batyaka ekólo na bango liboso mpe kopusana pene na UE ekokóma mpasi koleka. Epekiseli, lisɛngami to bozongisi sima mpo na mbongo ekondimisa ete makambo ezali kolanda nzela oyo.

Makambo ya kolanda sikoyo

• Lapolo ya Commission européenne mpo na kokɔtisa bikólo ya sika, oyo ebimaka na nsuka ya sanza ya zomi to na ebandeli ya sanza ya zomi na moko: ekotya lisungi ya bakonzi na bokundi lokola mokakatano mpo na kokɔta na UE, to ekotángá ekateli oyo ekolanda?
• Ekateli nyonso ya Commission etali kokɔta ya Serbia na UE, mbongo to boyokani na yango na Serbia.
• Eyano ya Serbia: bakonzi bakosala likambo ya polele mpo na koyanola na botɛmɛli ya UE, to bakokoba koloba ete mosala ya Leta esukaki kaka na kobatela kimya mpe molɔngɔ?