← All stories

ITanzania Ilungiselela Isibalo Esiphindwe Kabili Sabazongena Onyakeni Wokuqala Wasesekondari

ITanzania ilungiselela isibalo esiphindwe kabili sabafuna izindawo zeFomu Lokuqala ngo-2028, ngemuva kokuba abafundi abaqeda imijikelezo emisha yeminyaka eyisithupha kanye neyangaphambilini yeminyaka eyisikhombisa yamabanga aphansi beqede ukuhlolwa ngo-2027.

Kungani lokhu kubalulekile

Amaqoqo ahlanganisiwe aqeda ngo-2027 adala isibalo esikhulu kakhulu sabazongena eFomu Lokuqala ngo-2028, okudinga ukuhlela ngokushesha amakilasi, izindlu zangasese, amalabhorethri nothisha.

Tech Trends Today publication

Okushintshile

Ngokombiko we-The Citizen Tanzania, iTanzania ilindele ukuthi abafundi abangu-3,021,177 bafake izicelo zezindawo zeFomu Lokuqala ngo-2028, lapho abafundi abaqeda imijikelezo emisha yeminyaka eyisithupha kanye neyaphambilini yeminyaka eyisikhombisa yamabanga aphansi bedlulela ndawonye esekondari. UNdunankulu uMwigulu Nchemba uthi amalungiselelo adinga i-Sh1.77 trillion, okuhlanganisa amakilasi angu-23,226, izindlu zangasese ezingu-46,632, amalabhorethri angu-9,366 nothisha abangu-40,192; uMnyango Wezemfundo unxenxa ukubamba iqhaza kwabezimele ngohlaka lwe-PPP.

Kungani Lokhu Kubalulekile

Lena yinkinga yokulungiselela umthamo owanele, enesikhathi esibekiwe esithinta izimpilo zabantu. Indawo esikoleni ayifani nesevisi yamafu engamukela isidingo esikhulu ngokushesha: kudingeka umhlaba, izakhiwo, izindlu zangasese, abasebenzi nemali yokusebenza endaweni efanele ngaphambi kokufika kwabafundi.

Kubathuthukisi bobuchwepheshe bezemfundo, ithuba alikho kakhulu ekwakheni uhlelo olusha olucwebezelayo, kunalokho lisemsebenzini ongabonakali kangako wokusiza uhlelo olucindezelekile ukuthi lusebenze. Uma amakilasi amasha efika kungekho thisha, noma othisha befika bengenazo izinsiza ezisebenzisekayo, inkinga imane iye kwenye indawo. Amathuluzi asiza izikole ukuhlela ukwamukelwa kwabafundi, ukwaba othisha, ukuphatha izinsiza noma ukweseka amakilasi amakhulu angaba semqoka kakhulu, kodwa kuphela lapho ehambisana nesimo sangempela sezikole nothisha abatholakalayo.

Umbono wethu (ukuqagela okunolwazi): ukwakha kukahulumeni nokubamba iqhaza kwabezimele cishe kuzohamba phambili kokubili, kodwa impumelelo noma ukwehluleka kuzoncika ekufezekisweni. Uma uxhaso, izakhiwo nokuqashwa kothisha kungahambi ndawonye, ukuthola indawo eFomu Lokuqala kungase kube nzima kakhulu ngesikhathi isidingo sifinyelela esicongweni.

Indlela imiphumela engasabalala ngayo

Ushintsho oluqondile ukuthi amaqoqo amabili abaqeda imfundo yamabanga aphansi afuna izindawo esekondari ngesikhathi esisodwa. Lokho kuphushela iziphathimandla ekwandiseni amakilasi, amalabhorethri, izindlu zangasese nenani lothisha, kanti kubanike abanikazi bezikole ezizimele nabaqhubi bengqalasizinda isizathu esinamandla sokubheka amaphrojekthi ngaphansi kohlaka lwe-PPP.

Umthelela olandelayo uthinta abafake izicelo. Uma umthamo owengeziwe usulungele ukusetshenziswa futhi unothisha ngesikhathi sokwamukelwa kuka-2028, abafundi abaningi bangangena eFomu Lokuqala. Uma ukwakha, ukuqasha noma ukutshalwa kwezimali kwabezimele kusalela emuva, izikole ezikhona neziphathimandla zendawo kungase kudingeke zihlukanise izindawo eziyindlala ngokuqinile. Ubuchwepheshe bungasiza ukuhlanganisa uhlelo olungaphansi kwengcindezi, kodwa abunakuthatha indawo yekilasi elinothisha.

Ukuhlolwa komthelela

Abaholi bezifunda nabasekhaya manje bathwele umthwalo wokwenza amalungiselelo asebenze, ngemuva kokuba uMongameli uSamia Suluhu Hassan ebaqondise ukuba babeke amalungiselelo phambili. Ikhono labo lokuguqula izinhlelo zibe umthamo osebenzayo lizobumba ukufinyelela ngo-2028.

Abatshalizimali bezemfundo ezimele bangathola amandla engeziwe ngenxa yokuthi uhulumeni ukubize ngokusobala ukubamba iqhaza. Leyo nzuzo incike ekuxhasweni okusebenzayo nasemigomeni ye-PPP, nasekutheni amaphrojekthi aqale ukusebenza kunokuhlala eyizinhlelo nje.

Kungenzeka isidingo sothisha sikhule uma ukuqashwa kusondela esidingweni esishiwo sothisha abangu-40,192. Abafundi babhekene nobungozi obukhulu kakhulu: ukuqhubeka kwabo kuncike ekutheni uhlelo lengeze izindawo ezanele zeFomu Lokuqala ezinothisha ngaphambi kokufika kwawo womabili amaqoqo.

Izimo ezingaba khona

Okungenzeka kakhulu

Uma isidingo esibikezelwe sigcwaliseka kakhulu futhi uhulumeni eqhubekisela phambili uhlelo lwakhe, kuyilapho amaphrojekthi ezimele elwengeza, iziphathimandla nabaqhubi bazogxilisa izinsiza emakilasini nasekuqashweni kothisha ezindaweni lapho ingcindezi yokwamukelwa iphezulu kakhulu kuze kube ngu-2028. Lena yindlela engenzeka kakhulu ngoba uhulumeni usekhombe izidingo eziqondile wavulela abezimele ithuba lokubamba iqhaza, kodwa ukufeza lezi zinhlelo kusewumgoqo oyinhloko. Inqubekelaphambili yokwakha, ukuqashwa kothisha namaphrojekthi e-PPP axhasiwe kuzoyiqinisa.

Okuhle kakhulu

Uma isidingo se-Sh1.77 trillion sixhaswa, izinsiza ziqedwa ngesikhathi futhi umthamo osanda kutholakala ufakelwa othisha, iTanzania ingangeza izindawo zeFomu Lokuqala ezisebenzisekayo ezanele ukunciphisa ingcindezi ezikoleni ezikhona zamabanga aphezulu ngesikhathi sokwamukelwa kuka-2028. Lokho kungashintsha umphumela usuke ekwabeleni izindawo ezilinganiselwe uye ekwandiseni ukufinyelela. Amakilasi aqediwe angenabo othisha, noma amaphrojekthi abambezeleka aze asondele esikhathini sokwamukelwa, kungayenza buthaka le ndlela.

Okubi kakhulu

Uma uxhaso, ukwakha, ukuqasha noma ukubamba iqhaza kwabezimele kungaphansi kokudingekayo, izikole neziphathimandla zendawo zingabhekana nokushoda kwezindawo lapho iqoqo eliphindwe kabili lifika ngo-2028. Umphumela kungaba ukwabiwa okuqinile kwezindawo zeFomu Lokuqala nokuncipha kokufinyelela kwabanye abafake izicelo. Izikhala ezinkulu ezisasele zamakilasi nothisha, ukulungiselela okungalingani phakathi kwezifunda noma iziphakamiso ze-PPP ezingaphenduki izikole ezisebenzayo kungakhomba kulolu hlangothi.

Okulandelayo okufanele kubhekwe

  • Izibophezelo zoxhaso eziya esidingweni esishiwo se-Sh1.77 trillion.
  • Inqubekelaphambili yokwakha amakilasi, amalabhorethri nezindlu zangasese ngaphambi kuka-2028.
  • Ukuqashwa nokwabiwa kothisha maqondana nesidingo esibikiwe sothisha abangu-40,192.
  • Amaphrojekthi ezimele axhasiwe akha noma asebenzise umthamo wezemfundo ngohlaka lwe-PPP.
Sources (1)
  1. The Citizen TanzaniaCaution, opportunity as Tanzania’s double cohort nears

Comments

No comments yet.